แจ็ก หม่า

Jack Ma · 马云
จีน · 1964–ปัจจุบัน

ครูสอนภาษาอังกฤษที่ไม่เคยเขียนโค้ดสักบรรทัด แต่สร้างตลาดออนไลน์ที่ทำให้ eBay ต้องถอยจากจีน แล้วเรียนรู้ด้วยราคาแพงว่าการพูดตรง ๆ กับผู้กำกับดูแลต้องจ่ายเท่าไร [39][18][8]

สรุปใน 30 วินาที

• ใคร: แจ็ก หม่า (马云, เกิด 10 ก.ย. 1964 ที่หางโจว) ผู้ร่วมก่อตั้ง Alibaba Group เคยสอบเข้ามหาวิทยาลัยตกจนต้องสอบถึง 3 รอบ และบอกเองว่าไม่รู้เรื่องเทคโนโลยี [39][2]
• สร้างอะไร: Alibaba (ตลาดซื้อขายระหว่างธุรกิจ), Taobao (ตลาดผู้บริโภค), Alipay (ระบบชำระเงินที่กลายเป็น Ant Group) ปี 2014 Alibaba เข้าตลาดหุ้นนิวยอร์ก ระดมทุนราว 25,000 ล้านดอลลาร์ ซึ่งเป็นการเสนอขายหุ้นครั้งแรกที่ใหญ่ที่สุดในโลกขณะนั้น [41]
• ปัญหาที่ผ่านมา: ทุนน้อย, เงินเกือบหมดตอนฟองสบู่ดอตคอมแตก, ต้องสู้ eBay ที่ครองตลาดจีนอยู่, ขัดแย้งกับผู้ถือหุ้นเรื่อง Alipay, และถูกรัฐจีนสั่งระงับ IPO ของ Ant หลังเขาปราศรัยวิจารณ์ผู้กำกับดูแลปี 2020 [18][15][42]
• บทเรียนแกนกลาง: สู้ในสนามที่เราได้เปรียบ (ท้องถิ่น ความไว้วางใจ ต้นทุนที่คู่แข่งตามไม่ได้) และสร้าง "โครงสร้างความไว้วางใจ" ก่อนจะหวังให้ตลาดโต [18][1]
• ข้อควรระวัง: เรื่องเล่าส่วนตัวหลายเรื่องของเขา (ถูกปฏิเสธงาน, Harvard 10 ครั้ง) มาจากคำเล่าของเขาเอง ไม่มีหลักฐานอิสระ และบริษัทของเขาเคยมีเรื่องธรรมาภิบาลและการกำกับดูแลที่ถูกวิจารณ์หนัก [18][15][7]
• สถานะล่าสุด: ยังมีชีวิต (อายุ 62 ปี) ปลายเดือน ส.ค. 2026 มีรายงานว่าเขาซื้อหุ้น Alibaba มูลค่ากว่า 600 ล้านดอลลาร์ฮ่องกง เพื่อแสดงความมั่นใจต่อแผนลงทุน AI [30][31][44]

ภูมิหลัง

แจ็ก หม่า หรือชื่อจริง หม่า หยุน เกิดที่เมืองหางโจว มณฑลเจ้อเจียง เมื่อ 10 กันยายน 1964 [39] เขาเล่าว่าคุณปู่ถูกจัดเป็น "เจ้าของที่ดินเล็ก ๆ" ซึ่งในยุคนั้นแปลว่าเป็นคนไม่ดีในสายตารัฐ และครอบครัวลำบาก [1] บทความ The Independent ระบุว่าพ่อแม่ของเขาเป็นศิลปินการแสดงพื้นบ้านแบบ "ผิงถาน" [12]

เขาเรียนไม่เก่ง เรื่องนี้เขาเล่าเองด้วยท่าทีขำ ๆ ว่าสอบเข้าโรงเรียนประถมดี ๆ ตก สอบเข้ามัธยมก็ตก [1] ส่วนการสอบเข้ามหาวิทยาลัย (gaokao) ตามชีวประวัติเขาสอบ 3 ครั้ง ปีแรกสอบตก ปีที่สองได้คะแนนคณิตศาสตร์ 19 คะแนน ปี 1984 ได้ 89 คะแนน ซึ่งยังต่ำกว่าเกณฑ์ราว 5 คะแนน แต่ได้ที่นั่งเพราะภาควิชาภาษาอังกฤษของ Hangzhou Normal University รับนักศึกษาไม่ครบ [39][45] (คะแนนคณิตศาสตร์ปีแรก Wikipedia ภาษาอังกฤษว่า 1 คะแนน ภาษาจีนว่า 9 คะแนน จึงไม่ยืนยันตัวเลขนี้)

ภาษาอังกฤษคือสิ่งที่เปลี่ยนชีวิตเขา เขาเล่าว่าไปที่โรงแรมในหางโจวทุกเช้าเพื่อเป็นไกด์ฟรีให้นักท่องเที่ยวต่างชาติ นาน 9 ปี [1] ส่วนชื่อ "Jack" มาจากเพื่อนทางจดหมายชาวต่างชาติที่ออกเสียงชื่อจีนไม่ได้ [39] เขาจบปริญญาตรีสาขาภาษาอังกฤษปี 1988 แล้วเป็นอาจารย์สอนภาษาอังกฤษและการค้าระหว่างประเทศที่ Hangzhou Dianzi University [39]

ปี 1994 เขาเปิดสำนักงานแปลภาษา "Hope" โดยใช้เงินตั้งต้นราว 3,000 หยวน เดือนแรกรายได้ 700 หยวนแต่ค่าเช่า 1,500 หยวน เขาจึงซื้อขายของเล็ก ๆ น้อย ๆ เสริมเพื่อให้กิจการอยู่รอด [45] ปีต่อมาเขาเดินทางไปสหรัฐ เห็นอินเทอร์เน็ตครั้งแรก และจุดนั้นคือจุดเริ่มต้นของเรื่องทั้งหมด (ดูกรณีที่ 1) [1]

แนวคิดธุรกิจและวิธีหาเงิน

โอกาสที่เขามองเห็น: ในจีนช่วงปลาย 1990 ผู้ผลิตรายเล็กผลิตของได้ถูก แต่ไม่มีช่องทางไปถึงผู้ซื้อต่างประเทศ และคนแปลกหน้าไม่ไว้ใจกันพอจะซื้อขายออนไลน์ [18] Ma มองว่า e-commerce ในจีนต่างจากสหรัฐ เพราะ "โครงสร้างพื้นฐานการทำธุรกิจ" ของจีนยังแย่ e-commerce จึงเป็นเหมือนระบบสาธารณูปโภคที่เติมช่องว่างนี้ ขณะที่ในสหรัฐระบบเดิมดีอยู่แล้ว [2]

โมเดลรายได้ในภาษาง่าย ๆ:

Ma เองสรุปไว้ในปี 2015 ว่ารายได้ส่วนใหญ่มาจากโฆษณา ส่วนค่าธรรมเนียมการทำธุรกรรมเล็กมาก เพราะบริษัทต้องการขนาดของระบบเป็นอันดับแรก [1]

ปรัชญาแกนกลาง 4 ข้อ:

1. ลูกค้าก่อน พนักงานที่สอง ผู้ถือหุ้นที่สาม เหตุผลของเขาคือ ลูกค้าจ่ายเงินให้เรา พนักงานคือคนขับนวัตกรรม และผู้ถือหุ้นบางกลุ่มที่บอกว่าจะถือยาวก็หนีไปเมื่อเกิดวิกฤต ขณะที่ลูกค้าและพนักงานอยู่ต่อ [2][10]
2. ช่วยคนตัวเล็ก (small is beautiful) SME คือกลุ่มลูกค้าหลัก และบริษัทมี "ภารกิจ" ว่า to make it easy to do business anywhere [2][10]
3. ระบบนิเวศ ไม่ใช่อาณาจักร เขาเปรียบ Amazon เป็น "empire" ที่ควบคุมทุกอย่างเอง ส่วน Alibaba เลือกเสริมพลังให้คนอื่นขาย ส่งของ และบริการ [5]
4. ธุรกิจควรแก้ปัญหาสังคม มากกว่าไล่จับโอกาส [2]

เส้นทางสำคัญ

กรณีศึกษา: ปัญหาและวิธีแก้

กรณีที่ 1: ถูกปฏิเสธซ้ำ แล้วใช้ความไม่รู้เทคโนโลยีเป็นจุดแข็ง — แจ็ก หม่า

บริษัท: Hope Translation / China Pages (ก่อน Alibaba) · อุตสาหกรรม: ซอฟต์แวร์/อินเทอร์เน็ต · ช่วงธุรกิจ: เริ่มต้นธุรกิจ · ปัญหา: ถูกปฏิเสธ/ล้มเหลวซ้ำ, ทุนน้อย/เริ่มจากศูนย์ · ปี: 1982-1999

สถานการณ์: Ma สอบ gaokao ตก 2 ครั้งก่อนผ่านครั้งที่ 3 ปี 1984 [39] ตามคำเล่าของเขาเอง หลังเรียนจบเขาสมัครงานราว 30 แห่งแล้วถูกปฏิเสธหมด รวมถึงตำรวจและ KFC (ตามที่เล่า มีผู้สมัคร 24 คน รับ 23 เขาคือคนเดียวที่ไม่ได้) และสมัคร Harvard 10 ครั้งถูกปฏิเสธทุกครั้ง [1][35][37] ข้อควรระวัง: รายละเอียดเหล่านี้เป็นคำเล่าของ Ma เอง บล็อกวิเคราะห์ที่อ้างงานของ Duncan Clark ระบุว่าไม่พบหลักฐานอิสระยืนยัน [18]

ข้อที่ตรวจสอบได้มากกว่าคือเส้นทางธุรกิจ ปี 1994 เขาเปิดสำนักงานแปลด้วยเงินราว 3,000 หยวน [45] ปี 1995 เขาไปสหรัฐ (เขาเล่าว่าเป็นโครงการช่วยรัฐบาลท้องถิ่นสร้างทางหลวง) เพื่อนที่ Seattle พาให้ลองอินเทอร์เน็ต เขาพิมพ์ค้นคำว่า "beer" เห็นเบียร์เยอรมัน อเมริกา ญี่ปุ่น แต่ไม่มีเบียร์จีน ค้นคำว่า China ก็แทบไม่มีข้อมูล เขากับเพื่อนจึงทำหน้าเว็บ "ขี้เหร่ ๆ" เกี่ยวกับสำนักงานแปล เปิดตอน 9:40 น. พอ 12:30 น. เพื่อนก็โทรมาบอกว่ามีอีเมล 5 ฉบับ [1] (Boston Globe เล่าตรงกันว่าภายในไม่กี่ชั่วโมงมีอีเมลจากทั่วโลก [34]) ต่อมาตั้ง China Pages เว็บเหลืองออนไลน์ ซึ่งตาม Wikipedia สร้างกำไรราว 5 ล้านหยวนภายใน 3 ปี แต่ถูก China Telecom เข้าซื้อ (ปี 1996) และ Ma ออกในปี 1997 หลังความร่วมมือที่ไม่ราบรื่น [39] เขาเล่าว่าช่วงนั้นทำเองราวสามปี แข่งกับ China Telecom แล้วไม่สำเร็จ ก่อนไปทำงานกับรัฐบาล 14 เดือน แล้วจึงตั้ง Alibaba [2]

ทางเลือกที่มีตอนนั้น: (1) เป็นอาจารย์ต่อ ซึ่งเป็นงานมั่นคง (2) ทำเว็บรับจ้างต่อ (3) ลองใหม่ด้วยรูปแบบอื่น เอกสารที่เปิดอ่านไม่ได้ระบุว่าเขาชั่งน้ำหนักอย่างไรอย่างละเอียด

สิ่งที่เขาตัดสินใจและเหตุผล: เขาเลือกลองใหม่ โดยบอกว่า "ก่อนอายุ 30 ผมเป็นคนล้มเหลว... แต่ผมไม่เคยยอมแพ้ ผมคิดว่ามีโอกาสอยู่ตรงนั้น" และเล่าว่าเป้าหมายแรกคือเอาประสบการณ์ลองผิดลองถูกสิบปีกลับไปสอนอีกครั้ง ไม่ได้คิดจะรวย [3] เรื่องเทคโนโลยี เขาบอกว่าเพราะไม่รู้ จึง "เคารพเทคโนโลยี" และเชื่อว่า 80% ของคนทั่วโลกเหมือนเขา คือชอบเทคโนโลยีแต่กลัวมัน จึงต้องบอกคนเทคนิคว่าผู้ใช้ต้องการอะไร [2]

ผลลัพธ์: ระยะสั้น China Pages ทำกำไรได้ระดับหนึ่งแต่เขาเสียกิจการให้รัฐวิสาหกิจและต้องออกมา ได้ประสบการณ์เรื่องการทำงานกับหน่วยงานรัฐ และเห็นว่าอินเทอร์เน็ตดึงความสนใจจากคนแปลกหน้ามาที่จีนได้ ระยะยาวคือ Alibaba ในปี 1999 [39][2]

บทเรียนสำหรับเรา:

• การถูกปฏิเสธไม่ใช่ข้อมูลว่าเราไม่เก่ง แต่เป็นข้อมูลว่าที่นั่นไม่ใช่ที่ของเรา ให้เปลี่ยนที่ ไม่ใช่เลิก
• ถ้าเราไม่ใช่สายเทคนิค อย่าแกล้งเป็น ให้ถือตัวเองเป็น "ตัวแทนของผู้ใช้" และหาคนเทคนิคมาเสริม
• ทดลองเล็ก ๆ ก่อน (หน้าเว็บเดียว 5 อีเมลก็เป็นสัญญาณตลาดแล้ว)
• ระวังอย่าสร้างตำนาน คนฟังเรื่องความล้มเหลวของเราควรรู้ว่าตรงไหนพิสูจน์ได้ ตรงไหนเป็นคำเล่า

นำไปใช้กับ: คนที่เพิ่งออกมาทำธุรกิจแรกหลังจากสมัครงาน/ขอทุนแล้วถูกปฏิเสธ และผู้ก่อตั้งที่ไม่มีพื้นฐานเทคนิคแต่เข้าใจลูกค้า

กรณีที่ 2: เงินเหลือราว 5 เดือน ช่วงฟองสบู่ดอตคอมแตก — แจ็ก หม่า

บริษัท: Alibaba.com (B2B) · อุตสาหกรรม: อีคอมเมิร์ซ · ช่วงธุรกิจ: ระดมทุน, เผชิญวิกฤต · ปัญหา: วิกฤตการเงิน, ทุนน้อย/เริ่มจากศูนย์, ทีมและวัฒนธรรม · ปี: 1999-2002

สถานการณ์: Alibaba เริ่มจากกลุ่ม 18 คนในอพาร์ตเมนต์ของ Ma ที่หางโจว รวมเงิน 500,000 หยวน (ราว 60,000 ดอลลาร์) [39][12] ช่วงปี 1999-2000 ระดมทุนรวมราว 25 ล้านดอลลาร์จาก Goldman Sachs และ SoftBank [39] บล็อกวิเคราะห์ที่อ้างเอกสารอื่นแยกว่า Goldman นำรอบราว 5 ล้านดอลลาร์ปลายปี 1999 และ SoftBank ลง 20 ล้านดอลลาร์ ม.ค. 2000 [18] (เรื่องที่ Masayoshi Son ตัดสินใจลงทุนภายใน "6 นาที" มาจากคำเล่าของ Ma ในสุนทรพจน์ปี 2008 ตามบล็อก [18] และสื่อรองเล่าตามกัน [13] ส่วน Son บอกว่าตัดสินใจด้วยสัญชาตญาณจากแววตาของ Ma [18] จึงไม่มีหลักฐานอิสระยืนยันตัวเลขนี้) Ma เล่าเองว่าช่วง 3 ปีแรก "รายได้เป็นศูนย์" [1]

เมื่อฟองสบู่ดอตคอมแตก บล็อกวิเคราะห์ [18] (ซึ่งอ้างเอกสารที่ผู้วิจัยไม่ได้เปิดดูเอง) ระบุว่าปี 2001 บริษัทมีเงินสดราว 10 ล้านดอลลาร์ เผาเงินราว 2 ล้านดอลลาร์ต่อเดือน หรือเหลือประมาณ 5 เดือน

ทางเลือกที่มีตอนนั้น: ตัวเลือกที่เห็นได้จากแหล่งข้อมูล คือ (1) ระดมทุนเพิ่มในสหรัฐ (2) คงสำนักงานระดับโลกต่อและเผาเงินต่อ (3) ลดต้นทุนแล้วหารายได้จากลูกค้าให้ได้จริง เขาไปทางที่ 3 [18][17]

สิ่งที่เขาตัดสินใจและเหตุผล: Alibaba ปลดพนักงานต่างชาติและย้ายศูนย์ปฏิบัติการกลับจีน [17] รวมถึงปิดสำนักงานในสหรัฐ [18] Savio Kwan ผู้บริหารที่เข้ามาเป็น president/COO ต้นปี 2001 ช่วยลดการเผาเงินเหลือราว 500,000 ดอลลาร์ต่อเดือน [18] ส่วนรายได้ บริษัทไม่เก็บค่าธรรมเนียมต่อรายการ แต่ขาย "สมาชิก" ให้ผู้ส่งออกรายเล็ก (China TrustPass และ Gold Supplier) [18] ตามบล็อกเดียวกัน ธ.ค. 2002 กระแสเงินสดเป็นบวก [18] และเมื่อจีนเข้า WTO ปลายปี 2001 ผู้ส่งออกมีความต้องการเพิ่มพอดี [18]

เหตุผลของ Ma ที่เขาพูดเอง: เมื่อมีเงินน้อย "เราไม่ทำความผิดใหญ่" แต่พอระดมได้ 5 ล้านดอลลาร์ เขาจ้างผู้บริหาร Fortune 500 มาเป็นรองประธานการตลาด ซึ่งบอกว่า "ผมไม่เคยทำแผนการตลาดที่ต่ำกว่า 20 ล้านดอลลาร์" ในขณะที่บริษัทมีเงิน 5 ล้าน เขาสรุปว่า "ถ้าบริษัทคุณเป็นแค่รถแทรกเตอร์ อย่าไปซื้อเครื่องยนต์ Boeing 747 มาใส่ ปัญหาไม่ใช่เครื่องยนต์ ปัญหาคือเรายังไม่พร้อม" [4]

ผลลัพธ์: ระยะสั้น บริษัทรอด และมีกำไรปี 2002 (Wikipedia: เริ่มทำกำไรราว 3 ปีหลังก่อตั้ง) [39][18] ระยะยาว สมาชิกผู้ส่งออกกลายเป็นเครื่องยนต์เงินที่จ่ายค่าใช้จ่ายของธุรกิจใหม่ ๆ ภายหลัง (ดูกรณีที่ 3) [18] ต้นทุน: ต้องปลดพนักงานและถอยจากความฝันบริษัทระดับโลกชั่วคราว [17] ข้อสังเกต: Ma เล่าว่าปี 2001 เขาไประดมทุนราว 3 ล้านดอลลาร์ในสหรัฐแล้วถูกปฏิเสธ [1][35] แต่ Alibaba เพิ่งระดมได้ 25 ล้านดอลลาร์ปี 1999-2000 จึงไม่ชัดว่าเขาหมายถึงรอบไหน ใช้เป็นคำเล่าเชิงอุปมามากกว่าลำดับเหตุการณ์

บทเรียนสำหรับเรา:

• เงินที่ได้มาง่ายทำให้เราตัดสินใจใหญ่เกินตัว: ขนาดทีมและเงินเดือนต้องสอดคล้องกับขนาดรายได้ ไม่ใช่ขนาดเงินระดมทุน
• ตอนวิกฤต ให้เลือก "ลูกค้าที่จ่ายจริง" ก่อนเลือกฝัน
• ไม่เก็บค่าธรรมเนียมต่อรายการ แต่เก็บแบบสมาชิก เป็นทางหนึ่งที่ทำให้ลูกค้าเล็กยอมจ่ายและเราคาดรายได้ได้
• ดูว่าปัจจัยภายนอก (เช่น การเข้า WTO) ช่วยหนุนอะไรอยู่ แล้วเตรียมสินค้าให้พร้อมก่อนคลื่นมา

นำไปใช้กับ: สตาร์ตอัปที่ระดมทุนได้แล้วขยายเร็วเกินไป ธุรกิจแพลตฟอร์ม B2B ที่ต้องหารายได้จากฝั่งธุรกิจเพื่อให้อยู่รอด

กรณีที่ 3: สู้ eBay ที่ครองตลาดจีนด้วยต้นทุนที่ eBay ตามไม่ได้ — แจ็ก หม่า

บริษัท: Taobao (Alibaba) · อุตสาหกรรม: อีคอมเมิร์ซ · ช่วงธุรกิจ: เติบโต/ขยายกิจการ · ปัญหา: คู่แข่งยักษ์ใหญ่, ตลาดยังไม่ยอมรับสินค้าใหม่ · ปี: 2003-2006

สถานการณ์: ปี 2003 eBay ซื้อ EachNet ผู้นำประมูลออนไลน์ในจีนด้วยเงินราว 180 ล้านดอลลาร์ EachNet มีส่วนแบ่งราว 85% และ eBay วางแผนใส่เงินเพิ่มอีก 100 ล้านดอลลาร์ [14] EachNet เก็บค่าธรรมเนียมลงรายการและค่าธุรกรรมตั้งแต่ปี 2001 [14] ขณะนั้น Alibaba ทำกำไรจาก B2B แล้ว Ma จึงตั้งทีมเล็กลับ ๆ สร้าง Taobao ซึ่งเปิดเดือน พ.ค. 2003 [14][18]

ทางเลือกที่มีตอนนั้น: (1) ไม่แข่ง (2) ทำตามแบบ eBay คือเก็บค่าธรรมเนียม (3) ใช้เงินของธุรกิจ B2B มาอุดหนุนให้ผู้ขายลงสินค้าฟรี แล้วชนะที่ความไว้วางใจและความเข้าใจผู้ใช้จีน เขาเลือกข้อ 3 [18]

สิ่งที่เขาตัดสินใจและเหตุผล: Ma ใช้คำเปรียบที่ถูกยกอ้างบ่อยว่า "eBay เป็นฉลามในมหาสมุทร ส่วนเราเป็นจระเข้ในแม่น้ำแยงซี ถ้าสู้ในมหาสมุทรเราแพ้ แต่ถ้าสู้ในแม่น้ำเราชนะ" [12][17] (บล็อกวิเคราะห์ระบุว่ามาจาก Forbes 25 เม.ย. 2005 ซึ่งเป็นการพูดกลางสงครามจริง ไม่ใช่เล่าย้อนหลัง) [18]

สิ่งที่ Taobao ทำ:

• ลงสินค้าฟรี และประกาศขยายระยะเวลาฟรีซ้ำ (ต.ค. 2005 ประกาศฟรีเพิ่มอีก 3 ปี) [18]
• ระบบกลาง (escrow) ถือเงินไว้จนผู้ซื้อยืนยันรับของ เริ่ม 18 ต.ค. 2003 แล้วแยกเป็น Alipay [18]
• แชต AliWangWang ให้ผู้ซื้อผู้ขายต่อรองกันก่อนซื้อ [18][40]
• ปรับหน้าตาให้ถูกใจผู้ใช้จีน โดยเฉพาะผู้หญิง [14]
• ตลาดโฆษณา: eBay ล็อกโฆษณากับพอร์ทัลใหญ่ Taobao ไปลงเว็บบอร์ดและโทรทัศน์แทน [18]
• เงินสู้ศึก: SoftBank ลง 82 ล้านดอลลาร์ ก.พ. 2004 และ Yahoo ลงทุน 1,000 ล้านดอลลาร์ปี 2005 [18][41]

ผลลัพธ์: ส่วนแบ่งของ eBay ตกจากราว 85% ตอนซื้อ EachNet เหลือราว 30% ปลายปี 2005 และ Taobao นำในมูลค่าการซื้อขาย 57% ต่อ 34% [14] eBay ประกาศปิดไซต์จีนเดือน ธ.ค. 2006 ตั้งกิจการร่วมทุนกับ Tom Online [18] ปี 2007 ไตรมาส 2 Taobao ราว 82% eBay ราว 7% [14] eBay เองยกเลิกค่าธรรมเนียมผู้ขายในจีนช่วงต้นปี 2006 แต่ก็ไม่ช่วยให้ฟื้น ซึ่งบล็อกวิเคราะห์ใช้เป็นข้อสังเกตว่า "ราคา" ไม่ใช่ตัวชี้ขาด [18]

ต้นทุน/ข้อเท็จจริงที่ไม่ควรมองข้าม: (1) Taobao ไม่ได้เงินจากการลงสินค้าเลย การลงทุนจึงอาศัยกำไรของ B2B และเงินจากนักลงทุน [18] (2) Shao Yibo ผู้ก่อตั้ง EachNet บอกว่าไม่ใช่เพราะ "ฟรี" อย่างเดียว ตัวชี้ขาดคือการที่ eBay ย้ายแพลตฟอร์มจีนไปใช้ระบบสหรัฐเดือน ต.ค. 2004 ทำให้ทราฟฟิกตกครึ่งในวันที่ย้าย [14] อ่านได้ว่า Ma ชนะส่วนหนึ่งเพราะคู่แข่งทำพลาด (3) ตัวเลขส่วนแบ่งแต่ละแหล่งใช้ฐานต่างกัน (ผู้ใช้ รายการสินค้า มูลค่าซื้อขาย) จึงเทียบกันตรง ๆ ไม่ได้ แต่ทิศทางตรงกันทุกแหล่ง [18]

บทเรียนสำหรับเรา:

• ถ้าเจอรายใหญ่ ให้ถามว่า "อะไรที่เขาทำตามเราไม่ได้โดยไม่เจ็บตัว" (eBay พึ่งค่าธรรมเนียม จึงตามไป 'ฟรี' ไม่ได้ง่าย) [18]
• "ฟรี" ใช้ได้เมื่อมีเครื่องยนต์เงินอีกตัวจ่ายแทน และมีเหตุผลเชิงโครงสร้างที่ทำให้ผู้ใช้อยู่ต่อ (ในที่นี้คือความไว้วางใจ) ไม่ใช่เพราะถูกอย่างเดียว [18]
• ตลาดที่คนไม่ไว้ใจกัน ให้ออกแบบ "กลไกความไว้วางใจ" ก่อนไล่ราคา
• ท้องถิ่นชนะเมื่อเข้าใจพฤติกรรมจริง (ในจีน การต่อรองเป็นส่วนหนึ่งของการซื้อขาย แชตจึงเป็นฟีเจอร์ ไม่ใช่ตัวป่วน) [18]

นำไปใช้กับ: ธุรกิจท้องถิ่นที่ต้องสู้แพลตฟอร์มต่างชาติ/ห่วงโซ่ใหญ่, ตลาดนัดออนไลน์ใหม่ที่ต้องดึงผู้ขายรายเล็ก, ธุรกิจที่มีรายได้หลักอีกก้อนมาอุดหนุนสินค้าใหม่

กรณีที่ 4: ธนาคารไม่ทำระบบชำระเงิน เลยสร้างเอง — แจ็ก หม่า

บริษัท: Alipay (Alibaba → Ant Group) · อุตสาหกรรม: อีคอมเมิร์ซ, การเงิน/ธนาคาร/การลงทุน · ช่วงธุรกิจ: เติบโต/ขยายกิจการ · ปัญหา: ตลาดยังไม่ยอมรับสินค้าใหม่, กฎหมาย/การเมือง/กฎระเบียบ · ปี: 2003-2004

สถานการณ์: Ma เล่าว่า 3 ปีแรก ตลาดของ Alibaba เป็นแค่ "ที่ลงข้อมูล" คนคุยกันมากแต่ไม่ค่อยซื้อขายจริง เพราะไม่มีระบบจ่ายเงิน เขาไปคุยกับธนาคารแล้วธนาคารไม่ทำ และถ้า Alibaba ทำระบบชำระเงินเองโดยไม่มีใบอนุญาต ก็ผิดกฎหมายการเงิน [1] ในตลาดที่บัตรเครดิตไม่แพร่หลายและผู้ซื้อผู้ขายไม่รู้จักกัน คำถามคือ "ใครส่งก่อน เงินหรือของ" [18]

ทางเลือกที่มีตอนนั้น: Ma ระบุเอง: ถ้าไม่ทำ e-commerce "จะไปไหนไม่ได้" ถ้าทำก็เสี่ยงผิดกฎหมาย [1] เส้นทางที่เป็นไปได้จึงมี 3 ทาง คือ (1) รอธนาคาร (2) คงสถานะ "ที่ลงข้อมูล" (3) สร้างเอง

สิ่งที่เขาตัดสินใจและเหตุผล: เขาเล่าว่าได้ยินเวที Davos พูดว่า "ภาวะผู้นำคือความรับผิดชอบ" แล้วโทรกลับไปหาทีมว่า "ทำเดี๋ยวนี้ ถ้ามีใครต้องติดคุก Jack ไปเอง" [1][3] เขาบอกว่าหลายคนบอกเขาว่า "นี่เป็นไอเดียที่โง่ที่สุด" แต่เขา "ไม่สนว่าจะโง่ ตราบเท่าที่คนใช้" [37][1] (ข้อควรระวัง: ปี 2018 เขาระบุว่าการตัดสินใจเกิดที่ Davos ปี 2004 และเล่าว่าไป Davos ครั้งแรกในฐานะ Young Global Leader ปี 2001 [1][3] แต่ Wikipedia ระบุว่า WEF เลือกเขาเป็น Young Global Leader เดือน ก.ย. 2005 [39] ลำดับเวลาจึงไม่ตรงกัน ใช้เป็นคำอธิบายเหตุผลของเขา ไม่ใช่หลักฐานวันที่)

ตามเอกสารบริษัทที่บล็อกวิเคราะห์อ้าง Taobao เริ่มระบบ escrow 18 ต.ค. 2003 และตั้ง Alipay เป็นบริษัท ธ.ค. 2004 [18]

ผลลัพธ์: Wikipedia บรรยายว่าระบบ escrow ของ Alipay เป็นเหตุผลสำคัญที่ Taobao เอาชนะ eBay/EachNet ได้ [40] Ma พูดที่ Davos 2015 ว่ามีผู้ใช้ Alipay 800 ล้านคน และธุรกรรมอีคอมเมิร์ซระหว่างคนแปลกหน้าอย่างน้อย 60 ล้านครั้งต่อวัน [1] (เป็นตัวเลขจากปากเขา ไม่ได้ตรวจกับแหล่งอิสระ) Ant Group เติบโตจนมีมูลค่าที่ตั้งเป้า IPO 313,000 ล้านดอลลาร์ [42] ต้นทุน: การเดินเข้าไปในพื้นที่ที่กฎยังไม่ชัด คือที่มาของข้อพิพาทกับผู้ถือหุ้นปี 2011 (กรณีที่ 5) และการถูกควบคุมเข้มปี 2020 (กรณีที่ 7)

บทเรียนสำหรับเรา:

• ตลาดที่ไม่มีความไว้วางใจ ต้องสร้างกลไก (เช่น เงินถูกพักกลางจนกว่าได้ของ) ก่อนจะไล่หาผู้ใช้เพิ่ม
• ถ้า "ตัวขวาง" ของธุรกิจคือสิ่งที่คนอื่นไม่ยอมทำ ให้พิจารณาทำเองอย่างระมัดระวัง แต่ต้องนับความเสี่ยงด้านกฎหมายให้ครบ
• การตัดสินใจเสี่ยงต้องมีคนรับผิดชอบชัดเจน (Ma บอกว่าเขาไปเอง)
• เรื่อง "ไอเดียที่คนว่าโง่" ไม่ได้แปลว่าถูกเสมอ ให้ใช้ข้อมูลผู้ใช้จริงตัดสิน

นำไปใช้กับ: แพลตฟอร์มที่ซื้อขายระหว่างคนไม่รู้จักกัน, ธุรกิจที่ต้องการระบบชำระเงิน/ใบอนุญาตและยังไม่มีใครรองรับ

กรณีที่ 5: โอนสินทรัพย์ Alipay ท่ามกลางผู้ถือหุ้นที่ไม่รู้ — แจ็ก หม่า

บริษัท: Alibaba Group / Alipay · อุตสาหกรรม: อีคอมเมิร์ซ, การเงิน/ธนาคาร/การลงทุน · ช่วงธุรกิจ: บริหารองค์กรใหญ่ · ปัญหา: เสียการควบคุมบริษัท, กฎหมาย/การเมือง/กฎระเบียบ · ปี: 2009-2011

สถานการณ์: Yahoo ถือหุ้น Alibaba ราว 40% จากเงิน 1,000 ล้านดอลลาร์ปี 2005 และ SoftBank อีกส่วน ทั้งสองรวมกันราว 70% [15] เมื่อธนาคารกลางจีนออกกฎใบอนุญาตผู้ให้บริการชำระเงินที่กระทบบริษัทที่มีผู้ถือหุ้นต่างชาติ (ตาม Alibaba และ Ma) [15][18] ในปี 2009-2010 Ma กับ Joe Tsai โอนหุ้นส่วนใหญ่ของ Alipay ไปบริษัทที่ Ma ควบคุม ตามแหล่งใกล้ชิดผู้เกี่ยวข้อง บอร์ดไม่เคยมีมติเอกฉันท์ [15] Yahoo ระบุว่ารู้เรื่องเต็ม ๆ เมื่อ มี.ค. 2011 และหุ้น Yahoo ร่วง มูลค่าหายกว่า 2,000 ล้านดอลลาร์ [15]

ทางเลือกที่มีตอนนั้น: (1) ทำตามแนวทางโอนแล้วชี้แจงทีหลัง (2) ขออนุมัติบอร์ดและผู้ถือหุ้นก่อน (3) พยายามจัดโครงสร้างอื่นที่ได้ใบอนุญาตโดยไม่ย้ายสินทรัพย์ [ทางเลือกเหล่านี้เป็นข้อสรุปจากบริบท ไม่ใช่ที่ Ma ระบุ]

สิ่งที่เขาตัดสินใจและเหตุผล: Ma บอกว่า "ถ้า Alipay ผิดกฎหมายหรือไม่ได้ใบอนุญาต Taobao จะเป็นอัมพาต แล้ว Alibaba จะปฏิรูปและเติบโตได้อย่างไร" [15] ฝ่าย Alibaba ย้ำว่าถูกกฎหมายและจำเป็นตามกฎใหม่ BBC ภาษาจีนเล่าว่าตามมุมของ Ma Yahoo/SoftBank อยากใช้ VIE เพื่อได้ใบอนุญาตทั้งที่เป็นทุนต่างชาติ ซึ่งเขามองว่าผิดกฎ [26] ฝั่ง Yahoo ว่าไม่ได้รับอนุมัติจากบอร์ดหรือผู้ถือหุ้น [15]

ผลลัพธ์: วันที่ 29 ก.ค. 2011 ทั้งสามฝ่ายตกลงกัน: หาก Alipay IPO หรือมีเหตุการณ์ทำเงินสด Alibaba จะได้อย่างน้อย 2,000 ล้านและไม่เกิน 6,000 ล้านดอลลาร์ บวกค่าลิขสิทธิ์ และ Alipay ต้องรักษาความสัมพันธ์กับ Taobao [16] Alipay ได้ใบอนุญาต [16] ต้นทุน: นักวิเคราะห์ประเมินว่าเส้นทางของ Alibaba "ถูกควบคุม 100% โดย Jack Ma และทีม" และเรื่องนี้ทำให้นักลงทุนบางรายขายหุ้น Yahoo ทิ้ง [16] บทความ Wikipedia รายงานข้อกล่าวหาว่าขายให้ตัวเองต่ำกว่ามูลค่า แต่ Ma ว่าบอร์ดรู้ [39]

บทเรียนสำหรับเรา:

• แม้เหตุผลทางกฎหมายจะมีน้ำหนัก ถ้าต้องโอนสินทรัพย์สำคัญ ให้บอกผู้ถือหุ้นก่อนเสมอ ความไว้วางใจเสียเร็วกว่าได้คืน
• ถ้าธุรกิจอยู่ในธุรกิจที่มีใบอนุญาตจำกัดความเป็นเจ้าของ ต้องคุยโครงสร้างกับนักลงทุนตั้งแต่ต้น
• อำนาจควบคุมที่แข็งแรงช่วยให้ตัดสินใจเร็ว แต่ทำให้ความเสี่ยงด้านความโปร่งใสสูง

นำไปใช้กับ: ธุรกิจที่มีนักลงทุนต่างชาติหรือหลายกลุ่ม, ธุรกิจในอุตสาหกรรมมีใบอนุญาต (การเงิน สื่อ โทรคมนาคม), ผู้ก่อตั้งที่ถือหุ้นไม่ใช่ข้างมากแต่คุมการตัดสินใจ

กรณีที่ 6: ส่งต่อบริษัทที่ผูกกับชื่อผู้ก่อตั้ง — แจ็ก หม่า

บริษัท: Alibaba Group · อุตสาหกรรม: อีคอมเมิร์ซ, ซอฟต์แวร์/อินเทอร์เน็ต · ช่วงธุรกิจ: ส่งต่อ/วางมือ · ปัญหา: ส่งต่อธุรกิจ/ผู้สืบทอด, ทีมและวัฒนธรรมองค์กร · ปี: 2009-2020

สถานการณ์: Alibaba ผูกกับภาพ "Jack Ma" อย่างแรง ในจดหมายถึงนักลงทุนก่อน IPO ปี 2014 Ma เขียนว่าระบบนิเวศนี้ "ซับซ้อนและสำคัญเกินกว่าจะพึ่งผู้ก่อตั้ง 1-2 คน ไม่ว่าจะเก่งเพียงใด" [10] เขาลงจาก CEO เมื่อ 10 พ.ค. 2013 แต่ยังเป็น executive chairman [39][22] CEO ถัดมาคือ Jonathan Lu (2013) แล้ว Daniel Zhang (2015) [22]

ทางเลือกที่มีตอนนั้น: อยู่เป็นผู้นำจนเกษียณ, ขายบริษัท หรือส่งต่อภายในด้วยระบบที่ทำให้บริษัทไม่ต้องพึ่งตัวบุคคล เขาเลือกอย่างสุดท้าย [11]

สิ่งที่เขาตัดสินใจและเหตุผล: Ma ประกาศวันที่ 10 ก.ย. 2018 ว่า Daniel Zhang จะเป็น chairman ตั้งแต่ 10 ก.ย. 2019 (วันครูของจีน) และเขาจะอยู่บอร์ดถึงการประชุมผู้ถือหุ้นปี 2020 [11][22] เหตุผลที่เขาเขียน: "ไม่มีบริษัทไหนพึ่งผู้ก่อตั้งเพียงอย่างเดียวได้ ผมควรรู้ดีที่สุด" และเขาวางแผนเรื่องนี้ 10 ปี ผ่านระบบ Alibaba Partnership วัฒนธรรม และการพัฒนาคน [11] เขาเปรียบว่า "ครูอยากให้ลูกศิษย์เก่งกว่าตนเอง การให้คนรุ่นใหม่ที่เก่งกว่ามารับช่วงจึงเป็นหน้าที่ของผม" [11] ระบบ Partnership เป็นกลุ่มผู้บริหารอาวุโส (36 คนในปี 2018) ที่ยึดพันธกิจ ค่านิยม และมีสิทธิเสนอชื่อ/แต่งตั้งกรรมการเสียงข้างมากของบอร์ด [11][22] Ma ยังเป็น partner ตลอดชีพ [22]

ผลลัพธ์: การส่งต่อเกิดขึ้นตามกำหนด และ Ma ปฏิเสธรายงานว่าถูกรัฐบีบให้ออก [39] ต่อมาปี 2020 เขาลงจากบอร์ด [39] ผลทางธุรกิจต่อมาไม่ราบรื่น: Alibaba เจอคู่แข่งใหม่เช่น Pinduoduo และตลาดชะลอ [22] ปี 2023 Alibaba แยกเป็นหลายหน่วยธุรกิจ ซึ่ง WSJ รายงานว่า Ma มีส่วนวางแผนจากต่างประเทศ [39] และปลายปี 2023 เขาถือหุ้น 99.9% (ผ่านนิติบุคคลหนึ่ง) ของบริษัทอาหารบรรจุสำเร็จรูปที่จดทะเบียนใหม่ในหางโจวชื่อ "Ma's Kitchen" [28] และปี 2025-2026 มีรายงานว่า Ma กลับมามีบทบาทผลัก AI ที่ Alibaba และซื้อหุ้นแสดงความมั่นใจ [32][30] ข้อสรุปเชิงเหตุและผลว่าการส่งต่อ "สำเร็จหรือไม่" ยังไม่มีหลักฐานที่ชัดเจนในแหล่งที่ตรวจ

บทเรียนสำหรับเรา:

• ถ้าอยากให้บริษัทอยู่ได้เกินตัวเรา ต้องสร้างระบบ (กฎการเลือกผู้นำ วัฒนธรรม การฝึกคน) ไม่ใช่พึ่งเสน่ห์ผู้ก่อตั้ง
• ค่อย ๆ ถอย (CEO ปี 2013 → chairman 2019 → บอร์ด 2020) ให้เวลาคนรุ่นใหม่ลองผิดลองถูก
• แต่การถอยไม่ได้แปลว่าผู้ก่อตั้งหายไป เงาของผู้ก่อตั้งยังอยู่ในชื่อบริษัทและความเสี่ยง (ดูกรณีที่ 7)

นำไปใช้กับ: กิจการครอบครัว/ผู้ก่อตั้งที่เป็นหน้าตาบริษัท, บริษัทที่ต้องการถ่ายโอนวัฒนธรรมไปยังผู้บริหารรุ่นถัดไป

กรณีที่ 7: ปราศรัยวิจารณ์ผู้กำกับดูแล แล้ว IPO ใหญ่สุดของโลกถูกระงับ — แจ็ก หม่า

บริษัท: Ant Group / Alibaba · อุตสาหกรรม: การเงิน/ธนาคาร/การลงทุน, อีคอมเมิร์ซ · ช่วงธุรกิจ: เผชิญวิกฤต · ปัญหา: กฎหมาย/การเมือง/กฎระเบียบ, เสียการควบคุมบริษัท · ปี: 2020-2023

สถานการณ์: Ant Group เตรียม IPO คู่ที่เซี่ยงไฮ้และฮ่องกง ตั้งเป้าระดมทุน 34,500 ล้านดอลลาร์ มูลค่าบริษัท 313,000 ล้านดอลลาร์ [42] ปีถึงมิถุนายน 2020 Ant ประมวลผลการชำระเงิน 17 ล้านล้านดอลลาร์ และผู้ให้ความเห็นในสารคดี Bloomberg ระบุว่าในสินเชื่อรายย่อยบนแพลตฟอร์ม ฝั่ง Alibaba ออกเงินเองเพียงราว 2% ส่วนที่เหลือผ่านธนาคารรัฐที่รับความเสี่ยง ก่อนวันระงับ IPO หนึ่งวัน ผู้กำกับออกร่างกฎให้ผู้ปล่อยกู้ออนไลน์อย่าง Ant ต้องออกเงินอย่างน้อย 30% ของสินเชื่อที่ตนปล่อยร่วมกับธนาคาร [7]

วันที่ 24 ต.ค. 2020 Ma ขึ้นเวที Bund Finance Summit ที่เซี่ยงไฮ้ เขาบอกว่า "ผมก็ลังเลอยู่มากว่าจะมาพูดดีไหม" เรียกตัวเองว่า "คนนอกวงการที่ไม่เป็นทางการ" และ "แทบจะเกษียณแล้ว" เขาพูดสามเรื่อง: อย่ายึดมาตรฐานสากลจนลืมมองอนาคต, นวัตกรรมต้องยอมรับความผิดพลาด, และธนาคารยังมี "pawnshop mentality" (ปล่อยกู้ตามหลักประกัน ไม่ใช่ระบบเครดิต) [8][9] เขาเรียกข้อตกลง Basel ว่าเหมือน "seniors club" [8][9] (Wikipedia ใช้ "club for the elderly") [39]

ทางเลือกที่มีตอนนั้น: เงียบ, พูดเรื่องเดียวกันในที่ปิดกับผู้กำกับ หรือพูดต่อสาธารณะ (สองข้อแรกเป็นข้อสรุปจากบริบท ไม่ใช่ที่ Ma ระบุ) Ma เลือกอย่างสุดท้าย [8] ผู้ฟังมีเจ้าหน้าที่รัฐจำนวนมาก [7]

สิ่งที่เขาตัดสินใจและเหตุผล: เหตุผลที่เขาพูดเอง: เขามองว่า "ความเสี่ยงของจีนคือการขาดระบบการเงินที่แข็งแรง ไม่ใช่ความเสี่ยงเชิงระบบ" ต้องการ "ทะเลสาบ บึง ลำธาร" มากกว่าแม่น้ำใหญ่ (ธนาคารใหญ่) เท่านั้น และว่า "นวัตกรรมที่ดีไม่กลัวการกำกับดูแล แต่กลัวถูกกำกับด้วยวิธีของเมื่อวาน" [8] ไม่มีแหล่งที่ตรวจที่ระบุว่า Ma ประเมินผลกระทบต่อ IPO ไว้อย่างไร

ผลลัพธ์: ตามลำดับ: ผู้กำกับเรียก Ma และผู้บริหาร Ant ไปพบ [42][7] 3 พ.ย. 2020 ตลาดหุ้นเซี่ยงไฮ้ระงับ IPO สองวันก่อนเปิดซื้อขาย แล้ว Ant ก็ระงับแผนจดทะเบียนที่ฮ่องกงตาม [42] Ma หายจากสายตาสาธารณะจนปรากฏตัวทางวิดีโอ 20 ม.ค. 2021 [39][24] ธ.ค. 2020 รัฐเปิดสอบสวนต่อต้านการผูกขาดกับ Alibaba [41][27] เม.ย. 2021 Alibaba ถูกปรับราว 2,800 ล้านดอลลาร์ [41][7] และมีรายงานว่า Ant ต้องปรับเป็น financial holding company ภายใต้การกำกับของธนาคารกลาง [7][42] ม.ค. 2023 สิทธิ์ออกเสียงของ Ma ใน Ant ลดจาก 53.46% เหลือราว 6.2% [26][42] ก.ค. 2023 Ant ถูกปรับ 7,120 ล้านหยวน [42] และ ธ.ค. 2024 ยังไม่มีแผน IPO [42] ส่วนช่วงหลัง Ma กลับมาปรากฏตัว (ก.พ. 2025 ที่ประชุมกับ Xi) [38][25] นักวิเคราะห์ Duncan Clark มองว่าการ "ทำให้ Ma ตกเวที" ปี 2020 เป็นสัญญาณถึงภาคเอกชนให้อยู่ในกรอบ [25] BBC รายงานว่ามูลค่าหุ้นบริษัทของ Ma หายไปราว 76,000 ล้านดอลลาร์หลังเหตุการณ์ [24]

สองมุมที่ต้องมองพร้อมกัน: ข้อเสนอของ Ma (ใช้ข้อมูลทำเครดิตแทนหลักประกัน, อย่ากำกับด้วยวิธีเก่า) เป็นประเด็นจริงของวงการ แต่ผู้กำกับกังวลเรื่องความเสี่ยงสินเชื่อ ระบบที่ Ant ไม่ได้รับภาระเต็ม (ออกเงินเองราว 2%) และอำนาจของแพลตฟอร์มใหญ่ [7] Bloomberg สรุปมุมนักวิเคราะห์ว่า Ma "อ่านห้องไม่ออก" เพราะผู้ฟังเต็มไปด้วยเจ้าหน้าที่รัฐ [7] เป็นความเห็นนักวิเคราะห์ ไม่ใช่ข้อเท็จจริงยืนยันจากรัฐ

บทเรียนสำหรับเรา:

• ถ้าธุรกิจเราอยู่ในอุตสาหกรรมที่ผู้กำกับมีอำนาจสูง ข้อเสนอต่อผู้กำกับควรเสนอผ่านช่องทางที่ผู้กำกับพร้อมรับฟัง ไม่ใช่ผ่านเวทีสาธารณะที่ทำให้เขาเสียหน้า
• ถ้าธุรกิจของเรา "ใช้ช่องว่างกฎ" เพื่อโตเร็ว (นักวิเคราะห์ใน [7] มอง Ant ว่าเลี่ยงกฎเข้มของธนาคารด้วยบทบาท fintech) ให้เตรียมรับว่ากฎจะปิดช่องวันหนึ่ง
• ความเป็นเจ้าของหุ้นที่พึ่งข้อตกลงเฉพาะกลุ่ม (เช่น การลงมติร่วม) เปลี่ยนได้ในพริบตา
• ผลของคำพูดสาธารณะของผู้ก่อตั้งตกที่บริษัททั้งหมดและผู้ถือหุ้นรายย่อย

นำไปใช้กับ: ฟินเทค/แพลตฟอร์มสินเชื่อ/ธุรกิจที่อยู่ใกล้ภาคการเงิน, ผู้ก่อตั้งที่เป็นเสียงสาธารณะ

กรณีที่ 8: สร้างวัฒนธรรมและหาคนที่เก่งกว่า เมื่อตัวเองไม่ใช่สายเทคนิค — แจ็ก หม่า

บริษัท: Alibaba Group · อุตสาหกรรม: อีคอมเมิร์ซ, ซอฟต์แวร์/อินเทอร์เน็ต · ช่วงธุรกิจ: เติบโต/ขยายกิจการ, บริหารองค์กรใหญ่ · ปัญหา: ทีมและวัฒนธรรมองค์กร · ปี: 1999-2019

สถานการณ์: Ma บอกเองว่าไม่รู้เรื่องเทคโนโลยีและการจัดการ [3] Wikipedia อ้างคำพูดปี 2019 ว่าเขาไม่รู้เรื่องการตลาดด้วย และอ้างแถลงข่าวปี 2010 ว่าเขาไม่เคยเขียนโค้ดและไม่เคยขายของให้ลูกค้าแม้ครั้งเดียว [39] Alibaba โตจาก 18 คนเป็นราว 20,000 คน (ในบทสัมภาษณ์ราวปลายปี 2010) และราว 30,000 คนปี 2015 [2][1]

ทางเลือกที่มีตอนนั้น: จ้างผู้บริหารมีชื่อ (ซึ่งเขาเคยลองและพลาด ดูกรณีที่ 2) หรือพัฒนาคนที่เชื่อในภารกิจ [4]

สิ่งที่เขาตัดสินใจและเหตุผล:

• หาคนที่ฉลาดกว่าและทำให้ทำงานร่วมกัน: เขาบอกว่าไม่ต้องรู้ทุกเรื่อง ให้หาคนที่ฉลาดกว่า แล้วงานของเขาคือทำให้คนฉลาดทำงานร่วมกันได้ และถ้าคนเชื่อ vision แต่ไม่ทำงานร่วมกัน ก็ไปไม่รอด [3]
• เรียกตัวเองว่า "Chief Education Officer": ครูที่ดีอยากให้ลูกศิษย์เก่งกว่าตน เขาจึงให้โอกาสและเชื่อใจลูกน้อง [4]
• พูดตรงกับพนักงานใหม่: เขาเล่าว่า 2,000 คนแรกที่เข้ามา เขาไปพูดด้วยตัวเองคนละ 1-2 ชั่วโมงว่า "ผมไม่สัญญาว่าจะรวย ไม่สัญญาว่าจะได้เลื่อน แต่สัญญาว่าจะลำบาก" [3]
• เก็บบันทึกทุกประชุมสำคัญ เป็นวิดีโอเพื่อใช้เรียนรู้ ไม่ว่าจะล้มหรือสำเร็จ [3]
• ลำดับความสำคัญ ลูกค้า-พนักงาน-ผู้ถือหุ้น [2][10]
• ผู้หญิงมีสัดส่วนสูง: ปี 2018 พนักงานหญิงราว 49% และผู้บริหารอาวุโส 37% ตามที่เขาเล่า เขาบอกว่าไม่ได้ตั้งใจให้ผู้หญิงมีสัดส่วนสูง [3]

เพื่อนร่วมงานเก่าเล่าว่า Ma บอกว่า "ผมไม่โทษคุณที่ทำผิด แต่ผมโทษคุณที่ไม่ทำอะไรเลย" และคนธรรมดาในทีมทำสิ่งพิเศษได้ [17] (Porter Erisman ผู้เล่า)

ผลลัพธ์: Ma อ้างในจดหมายปี 2018 ว่าหลังเขาส่งต่อตำแหน่ง CEO ปี 2013 บริษัทเดินต่อได้ราบรื่น 5 ปีด้วย "ระบบ" และวัฒนธรรม [11] ส่วน Porter Erisman ผู้เคยร่วมงานมองว่าถ้าถ่ายภาพ Alibaba ทีละช่วงจะเห็นแต่ความผิดพลาด แต่เมื่อเรียงต่อกันทิศทางยังไปข้างหน้าเสมอ [17] Duncan Clark อธิบายว่า Ma เป็น "นักขายในหัวใจ" ที่ชอบถูกประเมินต่ำ ซึ่งเข้ากับบริษัทที่มีคนขายและการตลาดมากกว่าบริษัทเทคโนโลยีทั่วไป [33] ต้นทุน: วัฒนธรรมทำงานหนักนำไปสู่ข้อวิจารณ์เรื่อง 996 (ดูหมวดวิจารณ์) [19]

บทเรียนสำหรับเรา:

• ผู้นำไม่จำเป็นต้องเก่งที่สุด แต่ต้องรู้ว่าเก่งตรงไหนและหาคนมาเสริมตรงที่ไม่เก่ง
• จ้างคนที่เข้ากับขนาดและระยะของบริษัท (อย่าเอาคนระดับ 747 มาใส่รถแทรกเตอร์)
• พูดความจริงเรื่องความลำบากกับคนใหม่ตั้งแต่วันแรก เพื่อกรองคนที่มาเพราะภาพลวง
• ตั้งค่านิยมให้ชัดและเอามาใช้ตอนตัดสินใจจริง (ใครมาก่อนใคร)

นำไปใช้กับ: ผู้ก่อตั้งที่ไม่ใช่สายเทคนิค, ธุรกิจที่ขยายทีมเร็ว, ทีมที่ต้องสร้างวัฒนธรรมเมื่อพนักงานเพิ่มจากหลักสิบเป็นหลักพัน

หลักคิดที่ได้จาก แจ็ก หม่า

1. สู้ในสนามที่เราได้เปรียบ (จระเข้ในแม่น้ำ ไม่ใช่ในมหาสมุทร) → กรณีที่ 3
2. "ฟรี" ต้องมีเครื่องยนต์เงินอีกตัวและเหตุผลที่ทำให้ลูกค้าอยู่ต่อ → กรณีที่ 2, 3
3. ที่ที่คนไม่ไว้ใจกัน ให้สร้างกลไกความไว้วางใจก่อนไล่ราคา → กรณีที่ 3, 4
4. อย่าซื้อเครื่องยนต์ 747 มาใส่รถแทรกเตอร์: ขนาดทีมและค่าใช้จ่ายต้องตามรายได้ ไม่ใช่ตามเงินที่ระดมได้ → กรณีที่ 2
5. ผู้นำหาคนที่เก่งกว่า แล้วทำให้เขาทำงานร่วมกันได้ → กรณีที่ 8
6. ลูกค้า พนักงาน ผู้ถือหุ้น ตามลำดับ และอธิบายเหตุผลให้ผู้ถือหุ้นเข้าใจ → กรณีที่ 8, 6
7. สร้างระบบให้บริษัทอยู่ได้โดยไม่พึ่งตัวผู้ก่อตั้ง → กรณีที่ 6
8. "In love with the government, don't marry them": เคารพและสื่อสารกับรัฐ แต่ไม่พึ่งรัฐ และถ้าธุรกิจอยู่ใกล้ภาคที่รัฐคุมเข้ม ต้องไม่ลืมว่าอำนาจรัฐกำหนดชะตาธุรกิจได้ (ซึ่ง Ma เองเจอในปี 2020) → กรณีที่ 4, 7
9. ความเปลี่ยนแปลงโครงสร้างความเป็นเจ้าของต้องบอกผู้ถือหุ้นก่อน → กรณีที่ 5
10. เรียนจากความผิดพลาดของคนอื่น มากกว่าเรื่องสำเร็จ (แต่เขาเองก็ถูกวิจารณ์เรื่องการเล่าความสำเร็จแบบตำนาน) → กรณีที่ 1, 2

ถ้าคุณทำธุรกิจแบบนี้ เรียนจากเขาเรื่องอะไร

ความผิดพลาดและข้อวิจารณ์

1. เรื่องเล่าของเขาเองตรวจสอบยาก และบางเรื่องไม่ตรงกัน เรื่อง KFC (24 คนสมัคร รับ 23) การสมัคร Harvard 10 ครั้ง และงาน 30 แห่ง มาจากคำเล่าของ Ma ไม่มีหลักฐานอิสระ ตามที่บล็อกวิเคราะห์ซึ่งอ้างงานของ Duncan Clark ระบุ [18] จำนวนครั้งที่สอบตก gaokao มีทั้ง 2 ครั้ง (Wikipedia [39]) และ 3 ครั้ง (ที่ Ma พูดเองกับ Charlie Rose [35]) ปีก่อตั้ง Alibaba ใน Business Insider ระบุ 1998 ขณะที่แหล่งอื่น 1999 [37] ส่วนเรื่องถูกขังที่ Malibu ปี 1995 ที่ The Independent เล่า ไม่ตรงกับที่ Ma เล่าเอง และผู้วิจัยไม่พบแหล่งอื่นยืนยัน [12] Clark ให้ความเห็นว่า Ma "ชอบถูกประเมินต่ำ" ส่วน Andrew Hill ผู้สัมภาษณ์ตั้งข้อสังเกตว่าบริษัทจีนมักต้องการ "ตำนานผู้ก่อตั้ง" และ Clark ตอบว่า Ma ไม่ได้อยากได้หนังสือสรรเสริญ แต่ก็เล่าเรื่องชุดเดิมซ้ำ ๆ [33]

2. กรณี Alipay ปี 2011 ถูกวิจารณ์ว่าย้ายสินทรัพย์ที่อาจมีมูลค่ามหาศาลไปอยู่ในบริษัทที่เขาควบคุมโดยผู้ถือหุ้นไม่ทราบ [15][16] ฝ่าย Ma ยืนยันว่าจำเป็นเพื่อรักษาใบอนุญาต [15]

3. ปัญหาภายใน-ภายนอกช่วง 2011-2012 ต้นปี 2011 CEO และ COO ของ Alibaba.com ลาออกท่ามกลางการสอบสวนการทุจริต ซึ่งบริษัทระบุว่าพนักงานขาย 100 คนช่วยให้บริษัทปลอมสมัครเป็น "Gold Supplier" [15] และตามบทความ Bloomberg Businessweek รัฐบาลสหรัฐประจาน Taobao ต่อสาธารณะว่าเอื้อให้ขายสินค้าปลอม ขณะที่พ่อค้ารายย่อยหลายพันรายประท้วงการขึ้นค่าธรรมเนียมรายชื่อสินค้า ซึ่ง Ma ว่าขึ้นเพื่อสู้ของปลอม (เขาพูดถึงช่วงนั้นว่า "ผมโดดเดี่ยวมาก") [36] ปี 2022 สำนักงานผู้แทนการค้าสหรัฐ (USTR) ยังใส่ Taobao ในรายชื่อ "Notorious Markets" ตาม Wikipedia [40]

4. คำพูดเรื่อง 996 เมษายน 2019 Ma บอกว่า 996 (ทำงาน 9 โมงเช้า-3 ทุ่ม 6 วัน/สัปดาห์) เป็น "พร" และถูกวิจารณ์ในโซเชียล ส่วนสื่อรัฐ People's Daily วิจารณ์การบังคับทำงานล่วงเวลาโดยไม่ระบุชื่อ Ma [19][20] เขาชี้แจงว่าไม่ได้ตั้งใจปกป้องการทำงานชั่วโมงยาว แต่ต้องการ "ยกย่อง" คนที่ทำ [19] แต่ในเวที KIEF 2019 ยังยืนยันว่า 996 คือ "จิตวิญญาณ" ที่เขาสนับสนุน หากคนรักงานนั้น และอธิบายว่า Alibaba ต้องทำงานหนักเพราะมีธุรกิจกว่า 60 ล้านรายพึ่งพา (ตามคำบรรยายอัตโนมัติ) [4] แคมเปญ 996.icu บน GitHub มีผู้กด star กว่า 230,000 ครั้ง [21]

5. ความใกล้ชิดกับรัฐ บทความ The Independent เล่าว่าปี 2005 หลัง Alibaba ซื้อ Yahoo China เขาว่าบริษัทพร้อมส่งข้อมูลผู้เห็นต่างให้ทางการ โดยให้เหตุผลว่า "ผู้ถือหุ้นไม่อยากให้เราต่อต้านรัฐแล้วล้มละลาย" [12] เดือน พ.ย. 2018 สื่อรัฐระบุว่า Ma เป็นสมาชิกพรรคคอมมิวนิสต์ ซึ่งสร้างความประหลาดใจ [39] และ The Guardian/ICIJ รายงานเมื่อเมษายน 2025 ว่าตามเอกสารศาลฝรั่งเศส Ma โทรหาผู้ประกอบการ "H" เมษายน 2021 เพื่อชักชวนให้กลับจีนและช่วยคดีของ Sun Lijun ฝ่ายสถานทูตจีนปฏิเสธว่าเป็น "pure fabrication" [29] ข้อกล่าวหานี้ยังเป็นรายงานตามเอกสาร ไม่ใช่คำตัดสิน

6. ความเป็นเจ้าของและธรรมาภิบาลที่รวมศูนย์ นักวิเคราะห์ระบุว่าเส้นทาง Alibaba ถูกควบคุมโดย Ma "100%" ในช่วงข้อพิพาทปี 2011 [16] และปี 2020 ถึง 2023 การคุมของ Ma ใน Ant เกิดจากข้อตกลงลงมติร่วมที่ถูกยกเลิก ทำให้เขาหมดสถานะผู้ควบคุม [26]

7. การประเมินสถานการณ์ผิดปี 2020 นักวิเคราะห์ใน Bloomberg มองว่า Ma "อ่านห้องไม่ออก" ในวันปราศรัย [7] และ Alibaba ถูกปรับราว 2,800 ล้านดอลลาร์ฐานพฤติกรรมผูกขาด (Bloomberg ระบุว่าผู้ค้ามักบ่นว่าต้องเลือกแพลตฟอร์มใดแพลตฟอร์มหนึ่ง) [7][41] ในแง่ผลลัพธ์ มูลค่าหุ้นบริษัทของ Ma หายไปหลายหมื่นล้านดอลลาร์ตามรายงานของ BBC [24]

คลังคำคม

หมายเหตุ: คำพูดจากวิดีโอถอดจากคำบรรยายอัตโนมัติ ผู้เขียนไม่ได้ฟังเสียงจริงซ้ำ ถ้อยคำจึงอาจคลาดเคลื่อนเล็กน้อย ได้ยกเฉพาะท่อนที่อ่านรู้เรื่อง ใส่เครื่องหมายวรรคตอนและแก้ไวยากรณ์เล็กน้อยให้อ่านง่าย (ไม่เปลี่ยนความหมาย) คำพูดจากจดหมายและบทความยกจากข้อความตีพิมพ์ ตัวเลขใน [ ] คือหมายเลขแหล่งอ้างอิง ส่วนเวลาใน ( ) คือตำแหน่งในวิดีโอตามแหล่งที่ระบุ ไม่มีคำคมใดที่ผู้เขียนฟังจากเสียงโดยตรง

การเริ่มต้นและความล้มเหลว

• "I think we have to get used to it. We're not that good. Even today, we still have a lot of people reject us." "ผมว่าเราต้องชินกับมัน เรายังไม่เก่งขนาดนั้น แม้วันนี้ก็ยังมีคนปฏิเสธเราอยู่" — ตอบ Charlie Rose เรื่องการถูกปฏิเสธ, Davos 2015 (7:54) [1]

• "In 2001, we went to raise some $3 million in venture capital in the U.S. and got rejected. So we've come back and raised a little bit more: $25 billion. This is not money; this is trust from the world, trust from the people." "ปี 2001 เราไประดมทุนเสี่ยงราว 3 ล้านดอลลาร์ในสหรัฐแล้วถูกปฏิเสธ เราเลยกลับมาระดมเพิ่มอีกนิด 25,000 ล้านดอลลาร์ นี่ไม่ใช่เงิน นี่คือความไว้วางใจจากโลก จากผู้คน" — สัมภาษณ์ Charlie Rose, ม.ค. 2015 [35]

• "If you want to be successful, learn from the other people's mistakes. Don't learn from the successful stories." "ถ้าอยากสำเร็จ จงเรียนจากความผิดพลาดของคนอื่น อย่าเรียนจากเรื่องที่คนอื่นสำเร็จ" — ตอบนักศึกษา Global Shapers, Davos 2018 (26:07) [3]

• "If you don't give up, it's just a mistake." "ถ้าไม่ยอมแพ้ มันก็เป็นแค่ความผิดพลาด" — KIEF 2019, ตอนเล่าว่าเขาเรียกการล้มเหลวว่า "ความผิดพลาด" (8:25) [4]

• "Whether you worry, it will come. You don't worry, it comes." "จะกังวลหรือไม่ มันก็มาอยู่ดี" — Davos 2018, เรื่องการเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยี (1:02) [3]

• "I think crazy is good. We are crazy but we're not stupid, we know what we are doing. But if everybody agrees with me... we have no chance." "ผมว่า 'บ้า' ก็ดี เราบ้านะ แต่ไม่โง่ เรารู้ว่ากำลังทำอะไร แต่ถ้าทุกคนเห็นด้วยกับผม เราก็ไม่มีโอกาส" — เล่าว่านิตยสาร Time เคยเรียกเขาว่า "crazy Jack", Davos 2015 (22:43) [1]

ความไว้วางใจและการเสี่ยง

• "Let's launch it within one month. If somebody has to go to the jail, I go to the jail." "เปิดตัวภายในหนึ่งเดือน ถ้าต้องมีใครติดคุก ผมไปเอง" — เล่าสิ่งที่เขาบอกทีมตอนตัดสินใจเริ่ม Alipay, Davos 2018 (34:53) [3] (เรื่องเดียวกันที่เล่าใน Davos 2015 ราวนาทีที่ 17:05 [1])

• "So many people I talked to at that time about Alipay, they said, 'This is the stupidest idea you've ever had.' I didn't care if it was stupid as long as people could use it." "ตอนนั้นหลายคนบอกผมว่า Alipay เป็นไอเดียที่โง่ที่สุดที่ผมเคยมี ผมไม่สนว่ามันโง่ ตราบเท่าที่คนใช้ได้" — Charlie Rose, อ้างโดย Business Insider ก.พ. 2015 [37]

• "For e-commerce, the most important thing was trust." "สำหรับ e-commerce สิ่งที่สำคัญที่สุดคือความไว้วางใจ" — Davos 2015 (14:29) [1]

การแข่งขัน

• "eBay is a shark in the ocean. We are a crocodile in the Yangtze River. If we fight in the ocean, we will lose. But if we fight in the river, we will win." "eBay เป็นฉลามในมหาสมุทร เราเป็นจระเข้ในแม่น้ำแยงซี ถ้าสู้ในมหาสมุทรเราแพ้ แต่ถ้าสู้ในแม่น้ำเราชนะ" — อ้างโดย The Independent (2014) และ TNW (2014); ตามบล็อก Atticus Li มาจากการสัมภาษณ์ Forbes 25 เม.ย. 2005 [12][17][18]

• "Business is not a battlefield." "ธุรกิจไม่ใช่สนามรบ" — พูดถึงปรัชญาไท่เก๊กกับการแข่งกับ eBay, Davos 2015 (37:40) [1] (ประโยครอบข้างในคำบรรยายอัตโนมัติไม่ชัด จึงยกเฉพาะท่อนนี้)

• "Amazon is more like an empire… And our philosophy is that we want a bigger ecosystem." "Amazon ดูเหมือนอาณาจักร… ส่วนปรัชญาของเราคือเราอยากได้ระบบนิเวศที่ใหญ่กว่า" — CNBC, 2017 (1:00) [5]

• "We think using Internet technology, we can make every company become Amazon." "เราเชื่อว่าเทคโนโลยีอินเทอร์เน็ตทำให้ทุกบริษัทกลายเป็น Amazon ได้" — CNBC, 2017 (1:30) [5]

ลูกค้าและองค์กร

• "Customers first, employees second, and shareholders third." "ลูกค้าก่อน พนักงานที่สอง ผู้ถือหุ้นที่สาม" — จดหมายถึงนักลงทุนใน Alibaba IPO prospectus, ก.ย. 2014 [10]

• "We fight for the little guy." "เราสู้เพื่อคนตัวเล็ก" — จดหมายถึงนักลงทุน, ก.ย. 2014 [10]

• "Alibaba's mission makes it impossible for us to become an empire-like business." "พันธกิจของ Alibaba ทำให้เราเป็นธุรกิจแบบอาณาจักรไม่ได้" — จดหมายถึงนักลงทุน, ก.ย. 2014 [10]

• "I call it culture. It's not the technology." "ผมเรียกมันว่าวัฒนธรรม ไม่ใช่เทคโนโลยี" (ตอบว่า core competence ของบริษัทคืออะไร) — Charlie Rose, ราวปลายปี 2010 (4:09) [2]

• "…think about what social problem you can solve. It's not to catch the opportunity; it's about solving the social problems." "ลองคิดว่าเราแก้ปัญหาสังคมอะไรได้ ไม่ใช่การไล่จับโอกาส แต่คือการแก้ปัญหาสังคม" — Charlie Rose, ราวปลายปี 2010 (12:26) [2]

คน ทีม และภาวะผู้นำ

• "You don't have to know a lot of things. You have to find the people who are smarter than you are." "ไม่ต้องรู้ทุกเรื่อง แต่ต้องหาคนที่ฉลาดกว่าเรา" — Davos 2018 (37:00) [3]

• "I will never promise you will be rich. I never promise you will be promoted. But I promise you'll suffer." "ผมจะไม่สัญญาว่าคุณจะรวย ไม่สัญญาว่าจะได้เลื่อนตำแหน่ง แต่สัญญาว่าคุณจะลำบาก" — เล่าสิ่งที่เขาบอกพนักงาน 2,000 คนแรกของ Alibaba, Davos 2018 (38:31) [3]

• "When your company is only a poor tractor, don't try to buy a Boeing 747 engine in it… it's not the Boeing engine problem; it's your problem. We're not ready." "ถ้าบริษัทเรายังเป็นแค่รถแทรกเตอร์ อย่าไปซื้อเครื่องยนต์ Boeing 747 มาใส่ ปัญหาไม่ใช่เครื่องยนต์ แต่คือเรายังไม่พร้อม" — KIEF 2019 (9:57) [4]

• "I call myself CEO — Chief Education Officer." "ผมเรียกตัวเองว่า CEO ที่แปลว่า Chief Education Officer" — KIEF 2019 (11:29) [4]

• "We never complained. We think the opportunity only lies in the place where people complain." "เราไม่เคยบ่น เราคิดว่าโอกาสอยู่ตรงที่ผู้คนบ่น" — พูดถึงรัฐวิสาหกิจ, KIEF 2019 (13:00) [4]

• "If the guy only checks himself — something wrong with me here, something wrong with me there — this guy has the hope." "ถ้าเขาตรวจสอบแต่ตัวเอง ว่าตรงนี้ผมผิด ตรงนั้นผมพลาด คนคนนั้นมีความหวัง" — Davos 2015 (43:53) [1]

• "I'm the person always looking forward. I don't want to look at the things back." "ผมเป็นคนมองไปข้างหน้าเสมอ ไม่อยากมองย้อนหลัง" — วิดีโอวันส่งต่อตำแหน่ง chairman, 10 ก.ย. 2019 [23]

รัฐและกฎระเบียบ

• "…in love with the government, don't marry them." "รักรัฐบาลได้ แต่อย่าแต่งงานกับท่าน" — เล่าสิ่งที่เขาบอกทีมงานตั้งแต่เริ่มธุรกิจ, Davos 2015 (19:05) [1]

• "Good innovation is not afraid of regulation, but is afraid of being subjected to yesterday's way to regulate." "นวัตกรรมที่ดีไม่กลัวการกำกับดูแล แต่กลัวถูกกำกับด้วยวิธีของเมื่อวาน" — Bund Finance Summit, 24 ต.ค. 2020 (คำแปลของ Kevin Xu) [8][9]

• "We cannot use the way to manage a railway station to manage an airport. We cannot use yesterday's way to manage the future." "เราจะเอาวิธีบริหารสถานีรถไฟไปบริหารสนามบินไม่ได้ เราเอาวิธีของเมื่อวานไปบริหารอนาคตไม่ได้" — Bund Finance Summit, 2020 [8][9]

• "To make risk-free innovation is to stifle innovation, and there is no risk-free innovation in this world." "การทำนวัตกรรมโดยไม่มีความเสี่ยง คือการบีบคอนวัตกรรม และไม่มีนวัตกรรมไร้ความเสี่ยงในโลกนี้" — Bund Finance Summit, 2020 [8][9]

• "Today's banks continue to have a pawnshop mentality." "ธนาคารทุกวันนี้ยังมีแนวคิดแบบโรงรับจำนำ" — Bund Finance Summit, 2020 [8][9]

• "If Alipay were illegal or didn't get the license, Taobao would be paralyzed. If Taobao were paralyzed, how could Alibaba reform and develop?" "ถ้า Alipay ผิดกฎหมายหรือไม่ได้ใบอนุญาต Taobao จะเป็นอัมพาต ถ้า Taobao เป็นอัมพาต Alibaba จะปฏิรูปและพัฒนาได้อย่างไร" — Ma ที่ประชุมสามัญประจำปีในฮ่องกง, พ.ค. 2011 [15]

• "We create value for the shareholders and the shareholders don't want us to oppose the government and go bankrupt." "เราสร้างมูลค่าให้ผู้ถือหุ้น และผู้ถือหุ้นไม่ต้องการให้เราต่อต้านรัฐบาลแล้วล้มละลาย" — อ้างโดย The Independent (2014) ว่าเป็นคำพูดของ Ma หลัง Alibaba ซื้อ Yahoo China ปี 2005 (ไม่ได้ตรวจต้นทาง) [12]

เงิน การทำงาน และชีวิต

• "When you have $1 billion, that's not your money. That's the trust society gives on you." "เมื่อมีเงินพันล้านดอลลาร์ นั่นไม่ใช่เงินของคุณ แต่เป็นความไว้วางใจที่สังคมมอบให้" — Davos 2015 (42:21-42:51) [1]

• "If you want to be successful tomorrow, it's impossible. If you want to be successful a year later, it's impossible. But if you want to win 10 years later, you have a chance." "ถ้าอยากสำเร็จพรุ่งนี้ เป็นไปไม่ได้ อยากสำเร็จอีกปีหนึ่ง ก็เป็นไปไม่ได้ แต่ถ้าอยากชนะในอีก 10 ปี คุณมีโอกาส" — Davos 2018 (3:04) [3]

• "If a person wants to be successful, you should have a high EQ. If you don't want to lose quickly, a high IQ. But if you want to be respected, you should have high LQ — the Q of love." "ถ้าอยากสำเร็จต้องมี EQ สูง ถ้าไม่อยากแพ้เร็วต้องมี IQ สูง แต่ถ้าอยากได้รับความเคารพต้องมี LQ คือ Q ของความรัก" — Davos 2018 (5:06-5:36) [3]

• "I hate the word AI, called artificial intelligence. I call it Alibaba intelligence." "ผมเกลียดคำว่า AI ที่แปลว่า artificial intelligence ผมเรียกมันว่า Alibaba intelligence" — World Artificial Intelligence Conference, เซี่ยงไฮ้, 2019 (1:03) [6] (คำบรรยายอัตโนมัติไม่แยกผู้พูด จึงระบุตามบริบทว่าเป็น Ma)

• "I personally think that 996 is a huge blessing." "ผมคิดว่า 996 เป็นพรอันยิ่งใหญ่" — ถึงพนักงาน Alibaba เม.ย. 2019, อ้างโดย CNN [19]

• "How do you achieve the success you want without paying extra effort and time?" "คุณจะได้ความสำเร็จที่ต้องการโดยไม่ลงแรงและเวลาเพิ่มได้อย่างไร" — CNN เม.ย. 2019 [19]

• "I was so lonely at that time. Nobody wanted to believe Jack Ma." "ตอนนั้นผมโดดเดี่ยวมาก ไม่มีใครอยากเชื่อ Jack Ma" — พูดถึงช่วงเรื่องของปลอม/ค่าธรรมเนียม Taobao, Bloomberg Businessweek 2012 [36]

• "Alibaba was never about Jack Ma, but Jack Ma will forever belong to Alibaba." "Alibaba ไม่เคยเป็นเรื่องของ Jack Ma แต่ Jack Ma จะเป็นของ Alibaba ตลอดไป" — จดหมายประกาศแผนส่งต่อ, 10 ก.ย. 2018 [11]

• "No company can rely solely on its founders. Of all people, I should know that." "ไม่มีบริษัทไหนพึ่งผู้ก่อตั้งเพียงอย่างเดียวได้ ผมควรเป็นคนที่รู้ดีที่สุด" — จดหมายประกาศแผนส่งต่อ, 10 ก.ย. 2018 [11]

• "Teachers always want their students to exceed them, so the responsible thing to do for me and the company to do is to let younger, more talented people take over in leadership roles." "ครูย่อมอยากให้ลูกศิษย์เก่งกว่า การที่ผมกับบริษัทให้คนรุ่นใหม่ที่เก่งกว่ามารับช่วงเป็นผู้นำจึงเป็นการทำอย่างรับผิดชอบ" — จดหมายประกาศแผนส่งต่อ, 10 ก.ย. 2018 [11]

คำคมที่แพร่หลายแต่ยังไม่ยืนยันที่มา

• "You should learn from your competitor, but never copy. Copy and you die." — Wikiquote อ้างว่ามาจากบทสัมภาษณ์ International Herald Tribune/NYT 5 ม.ค. 2007 ผู้เขียนยังไม่ได้เปิดบทความต้นทางเอง จึงไม่นับเป็นคำคมที่ยืนยันแล้ว [46]
• "Never give up. Today is hard, tomorrow will be worse, but the day after tomorrow will be sunshine." — เป็นคำที่ถูกอ้างถึง Ma อย่างกว้างขวางในสื่อโซเชียล ผู้เขียนไม่พบในวิดีโอ/จดหมาย/บทความที่ตรวจ จึงไม่ยืนยัน
• "If you don't give up, you still have a chance to win. Giving up is a great failure." — Wikiquote ชี้ไปเว็บ "quotes that will change your life" ซึ่งไม่ใช่แหล่งน่าเชื่อถือ [46]
• "The problem is the fake products today are of better quality and better price than the real names." — Wikiquote ระบุว่ามาจาก WSJ China Real Time มิ.ย. 2016 ยังไม่ได้ตรวจต้นทาง และเป็นคำพูดที่ถูกวิจารณ์หนักในบริบทเรื่องของปลอม [46]
• "I won't fault you for making a mistake, but I will fault you for doing nothing." — Porter Erisman (อดีต VP) เล่าว่า Ma พูดกับทีม เป็นคำเล่าต่อ ไม่ใช่คำพูดที่ถอดจากเสียง Ma โดยตรง [17]

แหล่งอ้างอิง

หมายเหตุ: ทุกแหล่งมีสำเนาในโฟลเดอร์ docs/research/sources/jack-ma/ เสมอ (คำนำหน้าเลขตรงกับหมายเลขอ้างอิง) แหล่งที่เป็น paywall ระบุไว้ในไฟล์ว่าอ่านได้เฉพาะส่วนต้น

1. Jack Ma: I've Had Lots Of Failures And Rejections | Davos 2015 — World Economic Forum (ผู้สัมภาษณ์ Charlie Rose), YouTube, ม.ค.-ก.พ. 2015 — วิดีโอ — https://www.youtube.com/watch?v=1O3ghiyirvU — ไฟล์: docs/research/sources/jack-ma/01-video-davos-2015-charlie-rose.md
2. Founder Of ALIBABA - Jack MA - Interview By Charlie Rose — AMA VIDEOS (อัปโหลดซ้ำ), YouTube, อัปโหลด 10 ธ.ค. 2016 (ออกอากาศราวปลายปี 2010 อนุมานจากเนื้อหา) — วิดีโอ — https://www.youtube.com/watch?v=TRFT_BA7kgw — ไฟล์: docs/research/sources/jack-ma/02-video-charlie-rose-2010.md
3. Jack Ma: Love is Important In Business | Davos 2018 — World Economic Forum, YouTube, 24 ม.ค. 2018 — วิดีโอ — https://www.youtube.com/watch?v=4zzVjonyHcQ — ไฟล์: docs/research/sources/jack-ma/03-video-davos-2018-wef.md
4. Dialog with Jack Ma, Alibaba Group | KIEF 2019 — Kyiv International Economic Forum, YouTube, 14 พ.ย. 2019 — วิดีโอ — https://www.youtube.com/watch?v=dz8LuBhQ0rQ — ไฟล์: docs/research/sources/jack-ma/04-video-kief-2019-kyiv.md
5. Jack Ma on how Amazon and Alibaba differ — CNBC International, YouTube, 1 ก.พ. 2017 — วิดีโอ — https://www.youtube.com/watch?v=xQTGjLXWP8M — ไฟล์: docs/research/sources/jack-ma/05-video-cnbc-amazon-vs-alibaba-2017.md
6. Jack Ma and Elon Musk hold debate in Shanghai — New China TV, YouTube, 29 ส.ค. 2019 — วิดีโอ — https://www.youtube.com/watch?v=f3lUEnMaiAU — ไฟล์: docs/research/sources/jack-ma/06-video-waic-2019-musk-debate.md
7. How China Lost Patience with Its Loudest Billionaire — Bloomberg Originals, YouTube, 10 มิ.ย. 2021 — วิดีโอ — https://www.youtube.com/watch?v=Bmsz3Jn8z2Q — ไฟล์: docs/research/sources/jack-ma/07-video-bloomberg-lost-patience-2021.md
8. Jack Ma's Bund Finance Summit Speech (unofficial English translation) — Kevin Xu, Interconnected, 10 พ.ย. 2020 (สุนทรพจน์ 24 ต.ค. 2020) — สุนทรพจน์ — https://interconnected.blog/jack-ma-bund-finance-summit-speech/ — ไฟล์: docs/research/sources/jack-ma/08-speech-bund-summit-2020-translation-kevin-xu.md
9. Jack Ma's Bund Finance Summit speech: We'll keep making mistakes until we make it right — KrASIA, 31 ธ.ค. 2020 — สุนทรพจน์ (คำแปลอีกชุด) — https://kr-asia.com/jack-mas-bund-finance-summit-speech-well-keep-making-mistakes-until-we-make-it-right — ไฟล์: docs/research/sources/jack-ma/09-speech-bund-summit-2020-translation-kr-asia.md
10. Jack Ma Letter To Investors (ข้อความเต็มจากเอกสารชี้ชวน IPO) — Jack Ma / Business Insider (Myles Udland), 6 ก.ย. 2014 — จดหมาย — https://www.businessinsider.com/jack-ma-letter-to-investors-2014-9?IR=T — ไฟล์: docs/research/sources/jack-ma/10-letter-alibaba-ipo-letter-2014.md
11. Alibaba announces Jack Ma succession plan (พร้อมจดหมายเต็ม) — Saheli Roy Choudhury, CNBC, 10 ก.ย. 2018 — จดหมาย/บทความ — https://www.cnbc.com/2018/09/10/alibaba-jack-ma-succession-plan-daniel-zhang-to-take-over-as-chairman.html — ไฟล์: docs/research/sources/jack-ma/11-letter-succession-letter-2018.md
12. Jack Ma: The man who took on eBay and won — Ben Chu, The Independent, 31 ต.ค. 2014 — บทความ — https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/jack-ma-the-man-who-took-on-ebay-and-won-9832262.html — ไฟล์: docs/research/sources/jack-ma/12-article-independent-2014-man-who-took-on-ebay.md
13. Who is Alibaba's biggest shareholder? Clue: they invested 14 years ago — Eva Yoo, TechNode, 23 ม.ค. 2015 — บทความ — https://technode.com/2015/01/23/alibabas-biggest-stockholder-invested-company-1999/ — ไฟล์: docs/research/sources/jack-ma/13-article-technode-softbank-six-minutes-2015.md
14. How eBay lost the China market — Sherman So & J. Christopher Westland (ตัดตอนจาก Red Wired), Global Times, 10 ส.ค. 2009 — บทความ — https://www.globaltimes.cn/content/455952.shtml — ไฟล์: docs/research/sources/jack-ma/14-article-globaltimes-how-ebay-lost-china-2009.md
15. Alibaba and Yahoo Try To Make Up — David Barboza & Verne G. Kopytoff, The New York Times, 15 พ.ค. 2011 — บทความ — https://www.nytimes.com/2011/05/16/technology/16yahoo.html — ไฟล์: docs/research/sources/jack-ma/15-article-nyt-alibaba-yahoo-alipay-2011.md
16. Yahoo and Alibaba Resolve Dispute Over Alipay — Evelyn M. Rusli, DealBook (NYT), 29 ก.ค. 2011 — บทความ — https://dealbook.nytimes.com/2011/07/29/yahoo-and-alibaba-resolve-alipay-dispute/ — ไฟล์: docs/research/sources/jack-ma/16-article-dealbook-alipay-settlement-2011.md
17. This is how much crazy Jack Ma needed to turn Alibaba into a multi-billion dollar giant (สัมภาษณ์ Porter Erisman) — Kaylene Hong, TNW Asia, 8 ก.ค. 2014 — บทความ — https://thenextweb.com/news/this-is-how-much-crazy-jack-ma-needed-to-turn-alibaba-into-a-multi-billion-dollar-giant — ไฟล์: docs/research/sources/jack-ma/17-article-tnw-erisman-crocodile-2014.md
18. How Alibaba Beat eBay — Atticus Li (บล็อกวิเคราะห์ธุรกิจ แหล่งรอง ที่อ้าง SEC filings/Erisman/Clark/Forbes 2005; ไม่ทราบวันตีพิมพ์เดิม) — เว็บไซต์ — https://atticusli.com/startup/alibaba/ — ไฟล์: docs/research/sources/jack-ma/18-article-atticusli-how-alibaba-beat-ebay.md
19. Jack Ma endorses China's controversial 12 hours a day, 6 days a week work culture — Serenitie Wang & Daniel Shane, CNN Business, 15 เม.ย. 2019 — บทความ — https://edition.cnn.com/2019/04/15/business/jack-ma-996-china/index.html — ไฟล์: docs/research/sources/jack-ma/19-article-cnn-ma-996-2019.md
20. Jack Ma defends the 'blessing' of a 12-hour working day — BBC News, 15 เม.ย. 2019 — บทความ — https://www.bbc.com/news/business-47934513 — ไฟล์: docs/research/sources/jack-ma/20-article-bbc-ma-996-2019.md
21. Microsoft employees add support to Chinese tech workers protesting 'grueling' overtime culture — David Reid, CNBC, 23 เม.ย. 2019 — บทความ — https://www.cnbc.com/2019/04/23/microsoft-google-and-facebook-staff-protest-against-grueling-work-culture-of-chinese-tech-engineers.html — ไฟล์: docs/research/sources/jack-ma/21-article-cnbc-996-icu-2019.md
22. Jack Ma officially retires as Alibaba's chairman — Catherine Shu, TechCrunch, 9 ก.ย. 2019 — บทความ — https://techcrunch.com/2019/09/09/jack-ma-officially-retires-as-alibabas-chairman/ — ไฟล์: docs/research/sources/jack-ma/22-article-techcrunch-ma-retires-2019.md
23. Jack Ma, China's richest man, steps down as chairman of Alibaba — The Guardian, 10 ก.ย. 2019 — บทความ — https://www.theguardian.com/business/2019/sep/10/jack-ma-chinas-richest-man-steps-down-as-chairman-of-alibaba — ไฟล์: docs/research/sources/jack-ma/23-article-guardian-ma-steps-down-2019.md
24. Why did Alibaba's Jack Ma disappear for three months? — Sam Peach, BBC, 20 มี.ค. 2021 — บทความ — https://www.bbc.com/news/technology-56448688 — ไฟล์: docs/research/sources/jack-ma/24-article-bbc-ma-disappear-2021.md
25. Alibaba founder Jack Ma returns, 5 years after largely disappearing from public view — NPR Weekend Edition (Scott Simon สัมภาษณ์ Duncan Clark), 1 มี.ค. 2025 — บทความ/ถอดเสียง — https://www.npr.org/2025/03/01/nx-s1-5308604/alibaba-founder-jack-ma-returns-5-years-after-largely-disappearing-from-public-view — ไฟล์: docs/research/sources/jack-ma/25-article-npr-duncan-clark-2025.md
26. 蚂蚁集团调整架构 马云"放手"后再谋上市尚待时日 — BBC 中文, 11 ม.ค. 2023 — บทความภาษาจีน — https://www.bbc.com/zhongwen/simp/business-64221505 — ไฟล์: docs/research/sources/jack-ma/26-article-bbc-zhongwen-ant-control-2023.md
27. Why China Turned Against Alibaba's Jack Ma — The New York Times, 24 ธ.ค. 2020 (อ่านได้เฉพาะ preview) — บทความ — https://www.nytimes.com/2020/12/24/technology/china-jack-ma-alibaba.html — ไฟล์: docs/research/sources/jack-ma/27-article-nyt-why-china-turned-2020.md
28. Jack Ma is betting on a new food business in China — CNN Business, 27 พ.ย. 2023 — บทความ — https://edition.cnn.com/2023/11/27/business/jack-ma-food-startup-intl-hnk — ไฟล์: docs/research/sources/jack-ma/28-article-cnn-ma-kitchen-2023.md
29. Alibaba co-founder Jack Ma implicated in intimidation campaign by Chinese regime — The Guardian (ICIJ), 29 เม.ย. 2025 — บทความ — https://www.theguardian.com/world/2025/apr/29/how-china-apparently-involved-jack-ma-in-push-to-prosecute-out-of-favour-official — ไฟล์: docs/research/sources/jack-ma/29-article-guardian-icij-2025.md
30. Jack Ma buys Alibaba stock in show of support for AI buildout — Bloomberg ผ่าน The Business Times, 26 ส.ค. 2026 — บทความ — https://www.businesstimes.com.sg/companies-markets/telcos-media-tech/jack-ma-buys-alibaba-stock-show-support-ai-buildout — ไฟล์: docs/research/sources/jack-ma/30-article-businesstimes-ma-buys-shares-2026.md
31. Jack Ma, Alibaba Top Executives Buy $102 Million of Stock After Record Share Sale — Caixin Global, 26 ส.ค. 2026 (paywall บางส่วน) — บทความ — https://www.caixinglobal.com/2026-08-26/jack-ma-alibaba-top-executives-buy-102-million-of-stock-after-record-share-sale-102477897.html — ไฟล์: docs/research/sources/jack-ma/31-article-caixin-ma-buys-shares-2026.md
32. Jack Ma Is Back and Making Bold Bets at Alibaba — Bloomberg newsletter, 16 ก.ย. 2025 (อ่านได้เฉพาะส่วนต้น) — บทความ — https://www.bloomberg.com/news/newsletters/2025-09-16/jack-ma-is-back-and-making-bold-bets-at-alibaba — ไฟล์: docs/research/sources/jack-ma/32-article-bloomberg-ma-is-back-2025.md
33. An Insider's Account of the Jack Ma Phenomenon — Duncan Clark & Andrew Hill, Next Big Idea Club/Heleo, 2016 — สัมภาษณ์/บทความ — https://nextbigideaclub.com/magazine/conversation-an-insiders-account-of-the-jack-ma-phenomenon-how-alibabas-founder-built-his-following/11627/ — ไฟล์: docs/research/sources/jack-ma/33-article-nextbigidea-duncan-clark-2016.md
34. The unlikely ascent of Jack Ma, Alibaba's founder — The Boston Globe, 7 พ.ค. 2014 — บทความ — https://www.bostonglobe.com/business/2014/05/07/the-unlikely-ascent-jack-alibaba-founder/KmPbnZIfhvdoGwJawrUDlJ/story.html — ไฟล์: docs/research/sources/jack-ma/34-article-bostonglobe-unlikely-ascent-2014.md
35. Alibaba's Jack Ma on Early Obstacles, His Ambitions (ถอดสัมภาษณ์ Charlie Rose) — Bloomberg, 29 ม.ค. 2015 (ส่วนต้น) — บทความ — https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-01-29/alibaba-s-jack-ma-on-early-obstacles-his-ambitions — ไฟล์: docs/research/sources/jack-ma/35-article-bloomberg-ma-2015-interview.md
36. Jack Ma Is the Loneliest Billionaire in China — Bloomberg Businessweek, มิ.ย. 2012 (ส่วนต้น) — บทความ — https://www.bloomberg.com/news/articles/2012-06-14/jack-ma-is-the-loneliest-billionaire-in-china — ไฟล์: docs/research/sources/jack-ma/36-article-bloomberg-loneliest-billionaire-2012.md
37. Alibaba founder Jack Ma on rejection — Ashley Lutz, Business Insider, ก.พ. 2015 — บทความ — https://www.businessinsider.com/alibaba-founder-jack-ma-on-rejection-2015-2 — ไฟล์: docs/research/sources/jack-ma/37-article-businessinsider-rejection-2015.md
38. China's Xi hosts summit with business leaders including Alibaba's Jack Ma — Al Jazeera, 17 ก.พ. 2025 — บทความ — https://www.aljazeera.com/economy/2025/2/17/chinas-xi-hosts-summit-with-business-leaders-including-alibabas-jack-ma — ไฟล์: docs/research/sources/jack-ma/38-article-aljazeera-xi-symposium-2025.md
39. Jack Ma — Wikipedia (English), ดึงข้อมูล พ.ย. 2026 — วิกิ — https://en.wikipedia.org/wiki/Jack_Ma — ไฟล์: docs/research/sources/jack-ma/39-wiki-jack-ma-en.md
40. Taobao — Wikipedia (English), พ.ย. 2026 — วิกิ — https://en.wikipedia.org/wiki/Taobao — ไฟล์: docs/research/sources/jack-ma/40-wiki-taobao-en.md
41. Alibaba Group — Wikipedia (English), พ.ย. 2026 — วิกิ — https://en.wikipedia.org/wiki/Alibaba_Group — ไฟล์: docs/research/sources/jack-ma/41-wiki-alibaba-group-en.md
42. Ant Group — Wikipedia (English), พ.ย. 2026 — วิกิ — https://en.wikipedia.org/wiki/Ant_Group — ไฟล์: docs/research/sources/jack-ma/42-wiki-ant-group-en.md
43. Alipay — Wikipedia (English), พ.ย. 2026 — วิกิ — https://en.wikipedia.org/wiki/Alipay — ไฟล์: docs/research/sources/jack-ma/43-wiki-alipay-en.md
44. แจ็ก หม่า — วิกิพีเดีย (ภาษาไทย), พ.ย. 2026 — วิกิ — https://th.wikipedia.org/wiki/แจ็ก_หม่า — ไฟล์: docs/research/sources/jack-ma/44-wiki-jack-ma-th.md
45. 马云 — 维基百科 (ภาษาจีน), พ.ย. 2026 — วิกิ — https://zh.wikipedia.org/wiki/马云 — ไฟล์: docs/research/sources/jack-ma/45-wiki-jack-ma-zh.md
46. Jack Ma — Wikiquote, พ.ย. 2026 — วิกิ (ตัวชี้แหล่งคำคม) — https://en.wikiquote.org/wiki/Jack_Ma — ไฟล์: docs/research/sources/jack-ma/46-article-wikiquote-jack-ma.md