‹ ค้นหาบทเรียนธุรกิจ
Muhammad Yunus

มูฮัมหมัด ยูนูส

Muhammad Yunus · মুহাম্মদ ইউনূস
บังกลาเทศ · 1940–ปัจจุบัน
การเงิน/ธนาคาร/การลงทุนธุรกิจเพื่อสังคมโทรคมนาคมอาหาร/เกษตร
ทุนน้อย/เริ่มจากศูนย์ถูกปฏิเสธ/ล้มเหลวซ้ำตลาดยังไม่ยอมรับสินค้าใหม่ขยายสู่ต่างประเทศกฎหมาย/การเมือง/กฎระเบียบเสียการควบคุมบริษัท

อาจารย์เศรษฐศาสตร์ที่เบื่อสอนทฤษฎีท่ามกลางความอดอยาก ควักเงินตัวเอง 27 ดอลลาร์ปลดหนี้นอกระบบให้ชาวบ้าน 42 คน แล้วเดินหน้าจนกลายเป็นธนาคารของคนจนที่ได้รางวัลโนเบลสาขาสันติภาพ [13]

สรุปใน 30 วินาที

ภูมิหลัง

ยูนูสเกิดวันที่ 28 มิถุนายน 1940 ที่หมู่บ้านใกล้เมืองจิตตะกอง พ่อเป็นช่างทอง [19][17] แหล่งข้อมูลไม่ตรงกันเรื่องจำนวนพี่น้อง วิกิพีเดียว่าเป็นลูกคนที่ 3 จาก 9 คน ส่วนเว็บไซต์ Grameen Bank ว่าเป็นคนที่ 3 จาก 14 คน (เสียชีวิตตอนเด็ก 5 คน) [19][17]

เขาเรียนเศรษฐศาสตร์ที่มหาวิทยาลัยธากา จบปริญญาตรีปี 1960 และโทปี 1961 แล้วไปเป็นอาจารย์ที่ Chittagong College ระหว่างนั้นตั้งโรงงานบรรจุภัณฑ์เล็กๆ ที่ทำกำไรได้ข้างๆ งานสอน [19] ปี 1965 ได้ทุน Fulbright ไปเรียนต่อและจบปริญญาเอกที่ Vanderbilt ปี 1969 จากนั้นเป็นผู้ช่วยศาสตราจารย์ที่ Middle Tennessee State University (1969-1972) [19][15]

หลังบังกลาเทศเป็นเอกราชปลายปี 1971 เขากลับบ้านและไปเป็นหัวหน้าภาควิชาเศรษฐศาสตร์ที่มหาวิทยาลัยจิตตะกอง [19][14] เขาเล่าเองว่าตอนนั้นเต็มไปด้วยความหวังหลังสงคราม แต่ "ความฝันกลายเป็นฝันร้ายอย่างรวดเร็ว" เมื่อประเทศเจอทุพภิกขภัยปี 1974 [02]

จุดเปลี่ยนคือความรู้สึกว่าตัวเองไร้ประโยชน์ เขาเล่าว่าในปี 1974 สอนทฤษฎีเศรษฐศาสตร์ที่สวยงามอยู่ในห้องเรียน ขณะที่คนอดตายรอบตัว จึงรู้สึกถึง "ความว่างเปล่าของทฤษฎีเหล่านั้น" [13] เป้าหมายแรกของเขาจึงเรียบง่ายมาก คืออยากเป็นประโยชน์กับใครสักคน แม้เพียงวันเดียว [02]

แนวคิดธุรกิจและวิธีหาเงิน

ช่องว่างที่เขาเห็น. ชาวบ้านต้องกู้เงินนอกระบบจำนวนนิดเดียวเพื่อซื้อวัตถุดิบ โดยเงื่อนไขมัดมือ เช่น ผู้ให้กู้มีสิทธิ์รับซื้อสินค้าที่ลูกหนี้ผลิตทั้งหมดในราคาที่ตนกำหนด ยูนูสเรียกว่า "การจ้างแรงงานทาสรูปแบบหนึ่ง" [13] ขณะที่ธนาคารทั่วไปมองว่าคนจนไม่น่าเชื่อถือ [13]

โมเดลของ Grameen ในภาษาง่ายๆ. ธนาคารไปหาลูกค้าถึงหมู่บ้านทุกสัปดาห์ ไม่ใช่ให้ลูกค้ามาหาธนาคาร [03] ไม่ต้องมีหลักประกัน ไม่ใช้ทนาย และไม่มีสัญญากระดาษ ใช้ความไว้ใจเป็นฐาน [03][20] ผู้กู้รวมกลุ่มกัน (กลุ่มละประมาณ 5 คน) ประชุมกันทุกสัปดาห์ ทั้งเพื่อชำระเงินและช่วยกันวางแผน [14] ผู้กู้ยังต้องออมเงินจำนวนเล็กๆ เป็นประจำ [20] ธนาคารเป็นของผู้กู้เอง ณ ปี 2006 คนจนซึ่งเป็นลูกค้าเป็นเจ้าของธนาคาร 94% และรัฐ 6% [14]

เงินมาจากไหน. ยูนูสอธิบายว่าสาขาแต่ละแห่งต้องรับเงินฝากจากชาวบ้านและต้องทำกำไรให้ได้ภายใน 1 ปี เงินปล่อยกู้มาจากเงินในระบบเอง [02] ในปี 2006 เขารายงานว่าธนาคารไม่ได้รับเงินบริจาคตั้งแต่ปี 1995 และเงินฝากพร้อมทุนของธนาคารเท่ากับ 143% ของเงินกู้คงค้าง [13] (ตัวเลขเหล่านี้เป็นการรายงานของ Grameen เอง)

ปรัชญา. ยูนูสเชื่อว่าความยากจนไม่ได้เกิดจากตัวคนจน แต่เกิดจากระบบและแนวคิดที่คนสร้างขึ้น เขาใช้ภาพอุปมาว่าคนจนเป็น "คนบอนไซ" เมล็ดพันธุ์ดีแต่ถูกปลูกในกระถางเล็ก [13] เขายังเสนอว่าธุรกิจไม่จำเป็นต้องมีแค่แบบเดียวคือเพื่อกำไรสูงสุด แต่ควรมีอีกแบบคือ social business ซึ่งเป็นบริษัทที่ตั้งขึ้นเพื่อแก้ปัญหาสังคม ไม่ขาดทุนและไม่จ่ายเงินปันผล นักลงทุนรับคืนได้แค่เงินต้น ส่วนกำไรทุ่มกลับเข้าบริษัท [13][04]

เขาเล่าว่าตัวเองมีนิสัย "เห็นปัญหาแล้วออกแบบธุรกิจขึ้นมาแก้" จนเป็นสัญชาตญาณ [01] และไม่ถือหุ้นในบริษัทที่ตั้งเอง รวมถึง Grameenphone [03]

เส้นทางสำคัญ

ปี เหตุการณ์
1940 เกิดที่หมู่บ้านใกล้เมืองจิตตะกอง (28 มิ.ย.) [19]
1961-1965 เป็นอาจารย์ที่ Chittagong College และตั้งโรงงานบรรจุภัณฑ์ข้างเคียง [19]
1969 จบปริญญาเอกเศรษฐศาสตร์ที่ Vanderbilt [19][15]
1972 กลับบังกลาเทศ เป็นหัวหน้าภาควิชาเศรษฐศาสตร์ ม.จิตตะกอง [19][14]
1974 ทุพภิกขภัยในบังกลาเทศ เขาเริ่มลงพื้นที่หมู่บ้านข้างมหาวิทยาลัย [13][02]
1976 ทำรายชื่อลูกหนี้นอกระบบ 42 คน รวมเงิน 27 ดอลลาร์ และควักเงินตัวเองให้ยืม [13]
ธ.ค. 1976 ได้เงินกู้จาก Janata Bank มาขยายโครงการที่ Jobra; ถึงปี 1982 มีสมาชิก 28,000 คน [19]
ต้น ต.ค. 1983 โครงการเปลี่ยนเป็น Grameen Bank เต็มรูปแบบตามกฎหมาย [20][19]
1984 เริ่มโครงการสินเชื่อบ้าน (หลังขอธนาคารกลางหลายครั้ง) [20][13]
26 มี.ค. 1997 เปิดตัว Grameenphone และโครงการ Village Phone [22][19]
2003 เริ่มโครงการให้ผู้ขอทานกู้ [20]
12 ต.ค. 2005 พบ Franck Riboud (Danone) ที่ปารีสและตกลงตั้ง Grameen Danone [21]
2006 รับรางวัลโนเบลสาขาสันติภาพร่วมกับ Grameen Bank (10 ธ.ค. พิธีที่ออสโล) [13][14]
ก.พ.-พ.ค. 2007 ประกาศตั้งพรรคการเมือง Nagorik Shakti แล้วเลิกล้มวันที่ 3 พ.ค. [19]
ม.ค. 2008 เปิด Grameen America สาขาแรกที่ Jackson Heights นิวยอร์ก [27][08]
ธ.ค. 2010 Norad (หน่วยงานความช่วยเหลือของนอร์เวย์) พ้นข้อกล่าวหาเรื่องการโอนเงิน ~$100 ล้าน (ตามที่วิกิพีเดียรายงาน) [20]
2 มี.ค. 2011 ถูกประกาศปลดจากตำแหน่งกรรมการผู้จัดการ Grameen; ศาลสูงยืนยันวันที่ 8 มี.ค. [19]
7 พ.ย. 2013 รัฐสภาผ่าน Grameen Bank Act 2013 เพิ่มอำนาจรัฐเหนือธนาคาร [19]
2024 1 ม.ค. ศาลตัดสินจำคุก 6 เดือนคดีกฎหมายแรงงาน; 7 ส.ค. ศาลอุทธรณ์กลับคำตัดสิน; 8 ส.ค. รับตำแหน่ง Chief Adviser ของรัฐบาลรักษาการ (ถึง ก.พ. 2026) [19]

กรณีศึกษา: ปัญหาและวิธีแก้

กรณีที่ 1: เงิน 27 ดอลลาร์ ที่เริ่มจากรายชื่อ 42 คน — มูฮัมหมัด ยูนูส

บริษัท: โครงการวิจัยที่กลายเป็น Grameen Bank · อุตสาหกรรม: การเงิน/ธนาคาร/การลงทุน · ช่วงธุรกิจ: เริ่มต้นธุรกิจ · ปัญหา: ทุนน้อย/เริ่มจากศูนย์ · ปี: 1974-1976

สถานการณ์: ปี 1974 บังกลาเทศเจอทุพภิกขภัย ยูนูสเป็นอาจารย์เศรษฐศาสตร์ที่ มหาวิทยาลัยจิตตะกอง รู้สึกว่าทฤษฎีในห้องเรียน "ว่างเปล่า" [13] เขาเดินออกไปหมู่บ้านข้างมหาวิทยาลัย และพบหญิงคนหนึ่งยืมเงินไม่ถึง 1 ดอลลาร์จากเจ้าหนี้นอกระบบ โดยเงื่อนไขคือเจ้าหนี้มีสิทธิ์ซื้อสินค้าที่เธอผลิตทั้งหมดในราคาที่เจ้าหนี้กำหนด [13]

เขาเลยให้ลูกศิษย์ช่วยสำรวจหมู่บ้านและทำรายชื่อลูกหนี้ ได้ 42 ชื่อ รวมเงินกู้เพียง 27 ดอลลาร์ [13][02] หนังสืออัตชีวประวัติของเขาตามที่วิกิพีเดียสรุปไว้ระบุว่าเป็นเงิน 856 taka [25] ยูนูสเล่าว่านักเศรษฐศาสตร์คุ้นกับตัวเลขระดับพันล้าน การเห็นว่าเงินแค่ 27 ดอลลาร์ควบคุมชีวิตคน 42 คนได้ จึงทำให้เขาตกใจ [02]

ทางเลือกที่มีตอนนั้น: เขากล่าวไว้ในการบรรยายปี 2010 ว่าเขาควักเงินตัวเองให้ยืมเพิ่มได้เรื่อยๆ แต่ต้องการ "ทางออกที่เป็นทางการและมั่นคงกว่า" [02]

สิ่งที่เขาตัดสินใจและเหตุผล: เขาเอาเงิน 27 ดอลลาร์จากกระเป๋าตัวเองให้ยืมตามรายชื่อ เพื่อให้ชาวบ้านเอาไปใช้คืนเจ้าหนี้นอกระบบ เมื่อใช้คืนแล้วเจ้าหนี้ก็ไม่มีสายสัมพันธ์มาควบคุมอีก [02] เหตุผลที่เขาเล่าคือ "ทำไมต้องเรื่องใหญ่เรื่องวิจัย" เขาทำทันทีโดยไม่คิดซ้ำ [02] แล้วพบว่าชาวบ้านมองเขาเหมือนทำปาฏิหาริย์ [02] จึงถามตัวเองว่า "ถ้าทำให้คนมีความสุขได้ขนาดนี้ด้วยเงินนิดเดียว ทำไมไม่ทำให้มากกว่านี้" [13]

ผลลัพธ์: นี่คือจุดเริ่มต้นที่นำไปสู่การขอให้ธนาคารช่วย (กรณีที่ 2) และ Grameen Bank ในปี 1983 [13] วิกิพีเดียระบุว่าผู้ยืมแต่ละคนได้กำไรประมาณ 0.50 taka (ราว 0.02 ดอลลาร์) [19] ข้อจำกัดที่ยูนูสเห็นเองคือเงินส่วนตัวขยายได้จำกัด จึงต้องหาทางเป็นสถาบัน [02]

บทเรียนสำหรับเรา:

นำไปใช้กับ: คนที่อยากเริ่มธุรกิจหรือโครงการเพื่อสังคมแต่ทุนน้อย และต้องการพิสูจน์ไอเดียก่อนระดมทุน

กรณีที่ 2: ธนาคารบอกว่าคนจน "ไม่น่าเชื่อถือ" จนต้องตั้งธนาคารเอง — มูฮัมหมัด ยูนูส

บริษัท: Grameen Bank · อุตสาหกรรม: การเงิน/ธนาคาร/การลงทุน · ช่วงธุรกิจ: เริ่มต้นธุรกิจ, เติบโต/ขยายกิจการ · ปัญหา: ถูกปฏิเสธ/ล้มเหลวซ้ำ · ปี: 1976-1983

สถานการณ์: หลังให้ยืม 27 ดอลลาร์ ยูนูสพยายามโน้มน้าวธนาคารในมหาวิทยาลัยให้ปล่อยกู้คนจนเอง แต่ธนาคารตอบว่าคนจน "ไม่น่าเชื่อถือ" (not creditworthy) [13] เขาพยายามอยู่หลายเดือน ไปหาผู้บริหารธนาคารระดับสูงขึ้นไป ก็ได้คำตอบเดิม [02] เขาเล่าย้อนว่า "ผมไม่ยอมแพ้ พวกเขาก็ไม่ยอมถอย" [02]

ทางเลือกที่มีตอนนั้น: ยอมแพ้ ปล่อยกู้ด้วยเงินส่วนตัวต่อไป หรือหาวิธีให้ธนาคารยอมใช้กติกาของตัวเอง (ค้ำประกัน) หรือตั้งสถาบันของตัวเอง

สิ่งที่เขาตัดสินใจและเหตุผล: เขาเปลี่ยนวิธี เสนอให้ธนาคาร "รับผมเป็นผู้ค้ำประกัน ผมจะเซ็นทุกเอกสาร และรับความเสี่ยงเอง ส่วนธนาคารให้เงิน" เพราะกฎของธนาคารเองอนุญาตเรื่องนี้ [02] เขาเล่าว่ากว่าธนาคารจะยอมใช้เวลาอีกหลายเดือน และคาดว่าธนาคารยอมเพราะคิดว่าเป็นวิธีกำจัดเขาให้พ้นไป [02]

ผลคือ "คนจนจ่ายคืนตรงเวลาทุกครั้ง" [13] แต่ยิ่งโครงการสำเร็จ ธนาคารยิ่งไม่เต็มใจ และบอกว่าเป็นเรื่องของเวลาก่อนทั้งหมดจะล่ม [03] เขาจึงสรุปว่า "ตอนนี้ผมรู้แล้วว่ามันได้ผล ทำไมต้องไปเกลี้ยกล่อมเขา" แล้วหันไปขอตั้งธนาคารแยก [02] ซึ่งทั้งรัฐบาลและธนาคารกลางบอกว่าเป็นไปไม่ได้ [02] เขาตอบว่า "ถ้าคนรวยไม่ยอมจ่ายคืนอยู่แล้ว กรณีเลวร้ายที่สุด คนจนก็ไม่จ่ายเหมือนกัน ผิดตรงไหน" [02]

ผลลัพธ์: ปี 1983 ได้รับอนุญาตเป็นธนาคาร [02][13] วิกิพีเดียระบุว่าธ.ค. 1976 เขาได้เงินกู้จาก Janata Bank มาขยาย และสิ้นปี 1982 มีสมาชิก 28,000 คน [19] ในปี 1983 รัฐบาลถือหุ้นในธนาคารถึง 60% [20] ตัวเลขนี้ลดลงเป็นหลักเดียวในต้นทศวรรษ 2010 แล้วกลับเป็น 25% ในกลางทศวรรษ 2010 [20] วิกิพีเดียยังระบุว่านายธนาคาร Ron Grzywinski และ Mary Houghton จาก ShoreBank (ชิคาโก) ช่วยเรื่องการจดทะเบียนภายใต้ทุนจาก Ford Foundation [20]

บทเรียนสำหรับเรา:

นำไปใช้กับ: สตาร์ทอัพที่ถูกสถาบันการเงินหรือผู้ค้าเดิมปฏิเสธ และธุรกิจที่ต้องการพิสูจน์ว่ากลุ่มลูกค้าที่ "ถูกมองข้าม" จ่ายเงินจริง

กรณีที่ 3: ออกแบบธนาคาร "กลับด้าน" และให้แรงจูงใจแทนบทลงโทษ — มูฮัมหมัด ยูนูส

บริษัท: Grameen Bank / Grameen America · อุตสาหกรรม: การเงิน/ธนาคาร/การลงทุน · ช่วงธุรกิจ: เติบโต/ขยายกิจการ, ขยายต่างประเทศ · ปัญหา: ตลาดยังไม่ยอมรับสินค้าใหม่, ขยายสู่ต่างประเทศ · ปี: 1983-2008

สถานการณ์: ธนาคารทั่วไปตั้งอยู่บนหลักว่า "ยิ่งมีมาก ยิ่งกู้ได้มาก" จึงไม่สนใจคนจน [03] ยูนูสบอกว่าเขาไม่ได้คิดหนัก แค่ "ดูว่าธนาคารทั่วไปทำอย่างไร แล้วทำกลับกันทีละชิ้น" [01]

ทางเลือกที่มีตอนนั้น: ปรับธนาคารแบบเดิมให้ปล่อยเงินก้อนเล็กลง หรือรื้อออกแบบใหม่ทั้งระบบ ยูนูสเลือกอย่างหลัง และชี้ว่า "ไม่ใช่แค่ขนาดเงินกู้ที่ทำให้เป็น Grameen" แต่เป็นโครงสร้างทั้งหมด [03]

สิ่งที่เขาตัดสินใจและเหตุผล: เขาเล่าการกลับด้านที่ชัดเจน (ล้วนมาจากคำพูดของเขาเอง [01][03]):

แรงจูงใจให้จ่ายคืนคือ "ประตูปิด" ถ้าไม่จ่ายก็กู้ต่อไม่ได้ ซึ่งสำหรับผู้กู้คือการกลับไปหาเจ้าหนี้นอกระบบ [03] ยูนูสยืนยันว่า Grameen ไม่มีบทลงโทษใดๆ แม้ผู้กู้ไม่จ่ายคืน [05]

ในแง่การเงิน สาขาต้องทำกำไรได้ภายใน 1 ปี และปล่อยกู้จากเงินฝากของชาวบ้านเอง [02] วิกิพีเดียระบุว่าตั้งแต่ 1995 ราว 90% ของเงินกู้มาจากดอกเบี้ยและเงินฝาก [20]

ผลลัพธ์:

บทเรียนสำหรับเรา:

นำไปใช้กับ: ธุรกิจสินเชื่อรายย่อย, fintech, BNPL, ธุรกิจที่ให้บริการลูกค้าที่ธนาคารปฏิเสธ และผู้ที่จะนำโมเดลไปต่างประเทศ

กรณีที่ 4: ลูกค้าที่ "ไม่เชื่อว่าตัวเองทำได้" คือผู้หญิงและผู้ขอทาน — มูฮัมหมัด ยูนูส

บริษัท: Grameen Bank · อุตสาหกรรม: การเงิน/ธนาคาร/การลงทุน · ช่วงธุรกิจ: หาลูกค้ากลุ่มแรก · ปัญหา: ตลาดยังไม่ยอมรับสินค้าใหม่ · ปี: 1970s-2000s

สถานการณ์: ยูนูสท้าธนาคารในบังกลาเทศให้ชี้ธนาคารที่มีผู้กู้ผู้หญิงถึง 1% ซึ่งหาไม่ได้เลย [03][05] เขาจึงตั้งเป้าให้ผู้กู้ของตนเป็นผู้หญิงอย่างน้อยครึ่งหนึ่ง [03] แต่เมื่อไปหาผู้หญิง คำตอบคือ "ไม่เอา ไม่ต้องให้ฉัน ฉันไม่เคยจับเงินเลย ให้สามีเถอะ" [03][02]

ทางเลือกที่มีตอนนั้น: ปล่อยกู้ผู้ชายตามธรรมเนียม หรือฝืนทำต่อ ยูนูสเลือกอย่างหลังโดยอธิบายให้ทีมว่า "นี่ไม่ใช่เสียงของเธอ แต่เป็นเสียงของประวัติศาสตร์" ที่ตอกย้ำมาตลอดว่าเธอไม่มีคุณค่า [02]

สิ่งที่เขาตัดสินใจและเหตุผล: ยูนูสเล่าว่ากว่าจะได้ผู้กู้ผู้หญิง 50/50 ใช้เวลา 6 ปี "ของการต่อสู้ทั้งหมด" [03] แต่เมื่อเห็นว่าเงินที่ไปถึงครอบครัวผ่านผู้หญิงสร้างประโยชน์มากกว่าเงินเท่ากันที่ผ่านผู้ชาย เขาจึงเปลี่ยนนโยบายเป็น "ให้ความสำคัญกับผู้หญิง" [03][05] เขาไม่ใช้การฝึกอบรมเป็นแพ็กเกจ แต่ปล่อยให้เห็นตัวอย่างเพื่อนบ้านแล้ว "นอนไม่หลับเพราะเพื่อนหาเงินได้มากกว่า" [03]

อีกด้านคือโครงการผู้ขอทาน (เริ่ม 2003 [20]) เขาอธิบายว่าอยากพิสูจน์ว่า "แม้แต่ขอทานก็เป็นผู้ประกอบการได้" จึงเสนอให้พกขนมหรือของเล่นไปขายตอนเดินขอตามบ้าน เพราะ "ไม่ใช่งานเพิ่ม ยังไงก็ไปอยู่แล้ว" [01] เงื่อนไขพิเศษ: ไม่มีดอกเบี้ย จ่ายเท่าไรเมื่อไรก็ได้ [13]

ผลลัพธ์: ผู้กู้ผู้หญิงเกือบ 97% ในปี 2006 [13] และ 96.81% ในปี 2022 [20] ประธานคณะกรรมการโนเบลระบุว่าการเน้นผู้หญิง "อาจเป็นปัจจัยสำคัญที่สุดต่อความสำเร็จ" [14] ส่วนผู้ขอทาน ตัวเลขที่ยูนูสให้ต่างเวลากันไป: 2006 มี 85,000 ราย หยุดขอทานสิ้นเชิง ~5,000 ราย [13]; 2008 เกิน 100,000 ราย หยุดขอทาน 10,000+ ราย [03]; 2010 ~120,000 ราย หยุด ~20,000 ราย [02]; 2012 หยุดขอทาน 22,000+ ราย [01] เขาเองคาดไว้แค่ 1,000-3,000 ราย [01][03] และยอมรับว่าส่วนใหญ่เป็น "ขอทานนอกเวลา" ที่ผสมขอกับขายของ [03]

ข้อวิจารณ์: นักเศรษฐศาสตร์บางคนเห็นว่าความสัมพันธ์ระหว่างไมโครเครดิตกับการเสริมพลังผู้หญิง "ไม่ตรงไปตรงมา" [20] และองค์กรสิทธิสตรีในบังกลาเทศบางแห่งไม่กระตือรือร้นกับไมโครเครดิต ตามที่สารคดีระบุ [12]

บทเรียนสำหรับเรา:

นำไปใช้กับ: ธุรกิจที่เจาะกลุ่มลูกค้าที่ยังไม่เคยใช้บริการ/ขาดความมั่นใจ เช่น เกษตรกร ผู้สูงอายุ แรงงานนอกระบบ

กรณีที่ 5: ขอสินเชื่อบ้านถูกปฏิเสธ 3 ครั้ง — มูฮัมหมัด ยูนูส

บริษัท: Grameen Bank · อุตสาหกรรม: การเงิน/ธนาคาร/การลงทุน · ช่วงธุรกิจ: เติบโต/ขยายกิจการ · ปัญหา: ถูกปฏิเสธ/ล้มเหลวซ้ำ, กฎหมาย/การเมือง/กฎระเบียบ · ปี: 1984-1989

สถานการณ์: ข้อมูลกรณีนี้มาจากวิกิพีเดียหน้า Grameen Bank เท่านั้น (ผู้เขียนยังตรวจต้นฉบับที่วิกิอ้างไม่ได้) ในปี 1984 Grameen ขอให้ธนาคารกลางช่วยตั้งโครงการสินเชื่อบ้าน ถูกปฏิเสธเพราะเงิน 125 ดอลลาร์ที่เสนอ "ไม่มีทางสร้างที่อยู่อาศัยที่เหมาะสมได้" [20]

ทางเลือกที่มีตอนนั้น: ล้มเลิก หรือเสนอใหม่ในกรอบที่หน่วยงานรับได้

สิ่งที่เขาตัดสินใจและเหตุผล: Grameen เสนอ "สินเชื่อที่พักอาศัย" ถูกปฏิเสธว่าผู้กู้ไม่ควรกู้เพื่อสิ่งที่ไม่สร้างรายได้ ต่อมาเสนอเป็น "สินเชื่อโรงงาน" โดยอธิบายว่าบ้านของผู้กู้เป็นที่ทำงานด้วย ก็ถูกปฏิเสธเป็นครั้งที่ 3 [20] ยูนูสจึงเข้าพบผู้ว่าการธนาคารกลางด้วยตนเอง เมื่อถูกถามว่าผู้กู้จะจ่ายคืนหรือไม่ เขาตอบว่า "จ่ายแน่ และเขาจ่ายอยู่แล้ว ต่างจากคนรวย คนจนเสี่ยงไม่จ่ายคืนไม่ได้ นี่คือโอกาสเดียวที่พวกเขามี" (ถ้อยคำจากวิกิพีเดีย ยังไม่ยืนยันกับต้นฉบับ) [20]

ผลลัพธ์: ธนาคารกลางอนุญาตให้เพิ่มสินเชื่อบ้านในบริการของ Grameen ณ ปี 1999 ปล่อยกู้บ้านรวม 190 ล้านดอลลาร์ สร้างบ้านกว่า 560,000 หลัง ตามวิกิพีเดีย [20] ยูนูสรายงานตัวเลขปี 2006 ว่า 640,000 หลัง และกรรมสิทธิ์ตามกฎหมายเป็นของผู้หญิง [13] ปี 1989 โครงการได้รับรางวัล Aga Khan Award for Architecture [20]

บทเรียนสำหรับเรา:

นำไปใช้กับ: ธุรกิจที่ต้องขอใบอนุญาตหรือขออนุมัติผลิตภัณฑ์ใหม่จากหน่วยงานกำกับดูแล

กรณีที่ 6: โทรศัพท์มือถือขายผ่าน "สาวโทรศัพท์" ในหมู่บ้าน — มูฮัมหมัด ยูนูส

บริษัท: Grameenphone / Grameen Telecom (Village Phone) · อุตสาหกรรม: โทรคมนาคม · ช่วงธุรกิจ: เติบโต/ขยายกิจการ · ปัญหา: ตลาดยังไม่ยอมรับสินค้าใหม่ · ปี: 1993-2006

สถานการณ์: ชนบทบังกลาเทศแทบไม่มีโทรศัพท์ Iqbal Quadir เป็นผู้ริเริ่มแนวคิดว่ามือถือเป็นแหล่งรายได้ของชาวบ้านได้ และรวบรวมพันธมิตรรวมถึง Telenor จากนอร์เวย์ [26][22] ยูนูสตั้ง Grameen Telecom เป็นผู้ถือหุ้นสำคัญ [22] ยูนูสเล่าว่า "ทุกคนบอกว่าบ้า" ที่จะให้ผู้หญิงยากจนกู้เงินซื้อมือถือขายบริการ [03]

ทางเลือกที่มีตอนนั้น: ปล่อยให้บริษัทโทรคมนาคมขายตรงในเมือง หรือส่งบริการผ่านผู้ประกอบการหมู่บ้าน ยูนูสเลือกอย่างหลังผ่านเครือข่ายสมาชิก Grameen

สิ่งที่เขาตัดสินใจและเหตุผล: Village Phone ให้สมาชิก Grameen กู้ประมาณ 12,000 taka (ราว 200 ดอลลาร์) ซื้อโทรศัพท์ ได้รับการอบรมแล้วรับ-ส่งสายและคิดค่าบริการกับเพื่อนบ้าน [22][23] ยูนูสกล่าวว่าผู้หญิงเหล่านี้ไม่เคยเห็นมือถือมาก่อนและเขาไม่ได้ฝึกอบรมเป็นพิเศษ มีเพียงพนักงานขายอุปกรณ์อธิบายว่ากดปุ่มไหน [03] ส่วนตัวเขาเองไม่ถือหุ้นบริษัท และกล่าวว่า "ผมอาจรวยมากถ้าถือหุ้น Grameenphone แต่ผมไม่ได้ถือ" [03]

ผลลัพธ์: Grameenphone เริ่มวันที่ 26 มี.ค. 1997 [22] ปลายปี 2006 มี "สาวโทรศัพท์" ~300,000 คน ทำรายได้ 19% ของบริษัท และมีผู้ใช้เกิน 10 ล้าน เป็นผู้ให้บริการมือถือใหญ่ที่สุดในบังกลาเทศ [13] ณ ปี 2006 Telenor ถือ 62% และ Grameen Telecom 38% และเขาประกาศวิสัยทัศน์จะโอนหุ้นส่วนใหญ่ให้ผู้หญิงจนในที่สุด [13] แต่ ณ 2026 โครงสร้างเป็น Telenor 55.8%, Grameen Telecom 34.2%, มหาชน ~10% ผู้ใช้กว่า 84 ล้านคน [22] ไม่พบหลักฐานในแหล่งที่เก็บไว้ว่าวิสัยทัศน์ความเป็นเจ้าของโดยผู้หญิงจนเกิดขึ้นแล้ว สารคดีของ Heinemann ยังวิจารณ์ว่า Grameenphone เป็น "เหมืองทอง" ที่ Telenor ได้กำไรมาก [12]

บทเรียนสำหรับเรา:

นำไปใช้กับ: ธุรกิจที่ต้องกระจายสินค้า/บริการสู่ชนบท, ระบบตัวแทนรายย่อย, การร่วมทุนกับบริษัทข้ามชาติ

กรณีที่ 7: โยเกิร์ต Grameen Danone — ธุรกิจเพื่อสังคมที่โตไม่ทันแผน — มูฮัมหมัด ยูนูส

บริษัท: Grameen Danone Foods · อุตสาหกรรม: อาหาร/เกษตร, ธุรกิจเพื่อสังคม · ช่วงธุรกิจ: เริ่มต้นธุรกิจ, เติบโต/ขยายกิจการ · ปัญหา: ตลาดยังไม่ยอมรับสินค้าใหม่ · ปี: 2005-2011

สถานการณ์: ยูนูสบอกว่าเด็กบังกลาเทศราวครึ่งขาดสารอาหาร [01][02] ที่ปารีสเมื่อ 12 ต.ค. 2005 เขาพบ Franck Riboud ซีอีโอ Danone และเสนอร่วมตั้งบริษัทโดยไม่รับกำไร Riboud ตกลงทันทีด้วยการจับมือ (ยูนูสส่งอีเมลสรุปตามหลัง และ Riboud ยืนยันว่าเข้าใจทุกอย่าง) [01][09][21] ฝั่ง Riboud เล่าว่าเขาต้องการโมเดลใหม่เพื่อเข้าถึง "ฐานล่างของปิรามิด" ซึ่งเป็นกลุ่มคนรายได้ต่ำมาก (คำบรรยายอัตโนมัติฟังได้ราว 2 ดอลลาร์ต่อวัน) [09]

ทางเลือกที่มีตอนนั้น: บริจาคเป็น CSR หรือทำธุรกิจเพื่อกำไรตามปกติ ยูนูสเสนอทางที่สามคือ social business ที่ "ไม่ขาดทุน ไม่จ่ายเงินปันผล" [02][04] เหตุผลของเขาคือเงินการกุศลมี "ชีวิตเดียว" ใช้แล้วหมด ส่วนเงินในธุรกิจเพื่อสังคมหมุนกลับมาใช้ซ้ำได้ [03]

สิ่งที่เขาตัดสินใจและเหตุผล: ตั้ง Grameen Danone ผลิต "Shokti Doi" โยเกิร์ตเสริมสารอาหารสำหรับเด็ก โรงงานแรกอยู่ที่ Bogra กำลังผลิตเริ่มต้น 3,000 กิโลกรัมต่อวัน แผนคือตั้งให้ได้ 50 โรงงานภายใน 10 ปี [21] ยูนูสระบุว่า Danone มีความสามารถในการซ่อนรสยาในโยเกิร์ตให้อร่อย [02] และให้ผู้หญิง Grameen เป็นพนักงานขาย [24]

ผลลัพธ์: ในระยะสั้นมีความสนใจจากสื่อและงานเปิดตัวมีนักฟุตบอล Zinedine Zidane [21] แต่ ณ ปี 2011 บริษัทยังไม่ได้เปิดโรงงานที่ 2 ตามวิกิพีเดีย และปัญหาห่วงโซ่ความเย็นที่ต้องรักษาตลอดทางทำให้ต้นทุนขนส่งสูงจนยังไม่ถึงจุดคุ้มทุน (วิกิไม่ระบุปีที่ชัดเจน) [21] เดือน ธ.ค. 2009 บอร์ดบริษัทสละเงินปันผล 1% ต่อปีที่ตกลงไว้แต่แรก [21] ในการบรรยายที่อัปโหลดเมื่อ ม.ค. 2012 ยูนูสยังบอกว่ามีโรงงานเดียว กำลังเริ่มแห่งที่สอง และตั้งเป้า 50 แห่ง [01] นอกจากนี้ ปี 2011 ยูนูสต้องขึ้นศาลคดีที่เทศบาลธากากล่าวหาว่าโยเกิร์ตมีไขมันต่ำกว่าเกณฑ์ ซึ่งทนายความของเขาปฏิเสธข้อกล่าวหา [19]

ฝั่ง Danone ยอมรับตรงๆ ว่า "ทุกอย่างที่เราวางแผนไว้ผิดหมด" เพราะการทำธุรกิจเพื่อสังคมต้องคิดใหม่ทั้งการตลาด การกระจายสินค้า และวิธีวัดผลต่อสุขภาพ และขายในราคาถูกไม่ได้แปลว่าจะตลาดสำเร็จ [09]

บทเรียนสำหรับเรา:

นำไปใช้กับ: ธุรกิจเพื่อสังคม, บริษัทใหญ่ที่อยากร่วมทุนกับองค์กรชุมชน, ผลิตภัณฑ์อาหารราคาประหยัดสำหรับผู้มีรายได้น้อย

กรณีที่ 8: ชนกับรัฐ ถูกปลดจากธนาคารที่ตัวเองสร้าง — มูฮัมหมัด ยูนูส

บริษัท: Grameen Bank · อุตสาหกรรม: การเงิน/ธนาคาร/การลงทุน · ช่วงธุรกิจ: เผชิญวิกฤต · ปัญหา: กฎหมาย/การเมือง/กฎระเบียบ, เสียการควบคุมบริษัท · ปี: 2007-2013 (และ 2024)

สถานการณ์: ปี 2007 หลังกองทัพเข้าแทรกแซงการเมืองบังกลาเทศในเดือน ม.ค. ยูนูสพูดกับ AFP ว่า "ที่นี่ไม่มีอุดมการณ์" (นักการเมืองทำงานเพื่ออำนาจ) [19] เขาประกาศตั้งพรรค Nagorik Shakti เดือน ก.พ. 2007 แต่เลิกล้มวันที่ 3 พ.ค. [19] Sheikh Hasina เรียกเขาว่า "นักเงินกู้ดอกเบี้ยโหด" (usurer) ซึ่งเป็นการโจมตีต่อสาธารณะครั้งแรก [19] NYT ตามที่วิกิอ้าง มองว่าการกระทำของ Hasina เป็นการตอบโต้ที่เขาประกาศลงเล่นการเมือง [19]

ทางเลือกที่มีตอนนั้น: แหล่งที่เก็บไว้ไม่ได้ระบุทางเลือกหรือเหตุผลภายในของยูนูสในช่วงนี้ สิ่งที่บันทึกไว้คือเขาฟ้องศาลสูง และเครือข่ายสนับสนุน เช่น "Friends of Grameen" ที่ตั้งโดยผู้นำนานาชาติ เช่น Mary Robinson [19]

สิ่งที่เขาตัดสินใจและเหตุผล: ม.ค. 2011 รัฐบาลประกาศตรวจสอบ Grameen; 15 ก.พ. รัฐมนตรีคลังบอกให้ยูนูส "อยู่ห่าง" ธนาคาร; 2 มี.ค. ประธานกรรมการที่รัฐแต่งตั้งประกาศปลดเขาจากตำแหน่งกรรมการผู้จัดการ [19] ฝ่ายรัฐบาลอ้างว่าเขาอายุ 72 ปี เกินเพดานตามกฎหมายสำหรับตำแหน่งนี้หลายปี [20] ยูนูสยื่นฟ้องศาลสูงท้าทายคำสั่ง แต่ศาลยืนยันการปลดวันที่ 8 มี.ค. 2011 [19]

ผลลัพธ์: ส.ค. 2012 Sheikh Hasina อนุมัติร่าง Grameen Bank Ordinance 2012 เพิ่มอำนาจรัฐ [19] และ 7 พ.ย. 2013 รัฐสภาผ่าน Grameen Bank Act 2013 NYT ที่วิกิอ้างสรุปว่า "effectively nationalizes" ธนาคารโดยแย่งอำนาจจากผู้หญิงชนบท 8.4 ล้านคนที่ถือหุ้นส่วนใหญ่ของธนาคาร [19] ยูนูสเผชิญคดี 174 คดีในบังกลาเทศ (172 คดีแพ่ง) ซึ่งเขาว่ามีแรงจูงใจทางการเมือง [19] ปี 2024 ศาลตัดสินจำคุก 6 เดือนในคดีกฎหมายแรงงาน แต่ถูกพลิกในชั้นอุทธรณ์ 7 ส.ค. 2024 Amnesty ระบุว่าเป็น "blatant abuse of the justice system" ตามวิกิพีเดีย [19] วันถัดมาเขารับตำแหน่ง Chief Adviser [19] ต่อมา ม.ค. 2025 มีร่างกฎหมายเสนอลดสัดส่วนรัฐใน Grameen จาก 25% เหลือ 5% [20]

บทเรียนสำหรับเรา (เป็นข้อสังเกตจากกรณี ไม่ใช่คำพูดของยูนูส):

นำไปใช้กับ: ธุรกิจที่ต้องพึ่งกฎระเบียบหรือผู้ถือหุ้นรัฐ, องค์กรที่ผู้ก่อตั้งเป็นแบรนด์หลัก, กิจการสาธารณะ/ธุรกิจเพื่อสังคม

หลักคิดที่ได้จาก มูฮัมหมัด ยูนูส

  1. เริ่มจากปัญหาที่เห็นตรงหน้า ไม่ใช่ทฤษฎี ยูนูสเริ่มเพราะรู้สึกว่าสอนเศรษฐศาสตร์ไม่ช่วยใคร (กรณีที่ 1)
  2. ทดลองเล็กด้วยทุนตัวเองจนมีหลักฐาน ก่อนขอแรงสนับสนุน (กรณีที่ 1, 2)
  3. เมื่อระบบปฏิเสธซ้ำ ให้ใช้กติกาของระบบเองสร้างหลักฐาน แล้วสร้างช่องทางใหม่ (กรณีที่ 2)
  4. ทำกลับด้านกับธรรมเนียมอุตสาหกรรมทีละชิ้น ไม่ใช่แค่ลดขนาดสินค้า (กรณีที่ 3)
  5. ให้แรงจูงใจให้ลูกค้าจ่ายคืนแทนการขู่ลงโทษ ปิดประตูมากกว่าตีมือ (กรณีที่ 3)
  6. ความไม่มั่นใจของลูกค้าคือเสียงของประวัติศาสตร์ ไม่ใช่ข้อเท็จจริงเรื่องความสามารถ ต้องสร้างความมั่นใจก่อน (กรณีที่ 4)
  7. พิสูจน์สมมติฐานด้วยกรณีสุดโต่ง (กรณีที่ 4)
  8. ถูกปฏิเสธ ให้เปลี่ยนกรอบคำขอแล้วไปหาผู้ตัดสินใจจริง (กรณีที่ 5; ต้องตรวจต้นฉบับ)
  9. จับคู่พันธมิตรที่มีสิ่งที่เราขาด และใช้ลูกค้าเป็นช่องทาง แต่ต้องเขียนเรื่องความเป็นเจ้าของให้ชัด (กรณีที่ 6)
  10. ธุรกิจเพื่อสังคมต้องเก่งธุรกิจจริง และวัดผลกระทบ (กรณีที่ 7)
  11. การกำกับดูแลและความเป็นเจ้าของคือเกราะป้องกัน เมื่อเจอแรงกดดันทางการเมือง (กรณีที่ 8)

ถ้าคุณทำธุรกิจแบบนี้ เรียนจากเขาเรื่องอะไร

ประเภทธุรกิจ/สถานการณ์ เรียนเรื่อง ดูกรณีที่
ทุนน้อย อยากทดลองไอเดียก่อน เริ่มจากรายชื่อปัญหาจริง ทดลองเล็ก 1
ถูกธนาคาร/นักลงทุนปฏิเสธซ้ำ พิสูจน์ด้วยหลักฐาน ใช้กติกาของเขาเอง แล้วสร้างช่องทางเอง 2, 5
สินเชื่อรายย่อย, fintech, BNPL ออกแบบแรงจูงใจชำระคืน และตรวจตัวเลขความเสี่ยงด้วยบุคคลที่สาม 3
กลุ่มลูกค้าที่ยังไม่เคยใช้บริการ/ไม่มั่นใจ สร้างความมั่นใจ ใช้ตัวอย่างใกล้ตัว ทดสอบกรณีสุดโต่ง 4
ต้องขออนุญาตหน่วยงานกำกับ ปรับกรอบคำขอ พบผู้ตัดสินใจพร้อมหลักฐาน 5, 8
กระจายสินค้า/บริการสู่ชนบท ตัวแทนรายย่อย ใช้ลูกค้าเป็นตัวแทน ร่วมมือกับบริษัทเทคโนโลยี 6
ร่วมทุนกับบริษัทใหญ่ / ธุรกิจเพื่อสังคม คิดครบทั้งห่วงโซ่ ตั้งตัวชี้วัดผลกระทบ ตั้งเงื่อนไขตรวจสอบการขยาย 7, 6
ขยายโมเดลไปต่างประเทศ คงหลักการเดิม แต่ตรวจกฎหมายเฉพาะ (เช่น ใบอนุญาตรับฝากเงิน) 3
องค์กรที่พึ่งรัฐ/ผู้ก่อตั้งเป็นแบรนด์ วางโครงสร้างผู้ถือหุ้นและผู้สืบทอดให้พร้อม 8, 2

ความผิดพลาดและข้อวิจารณ์

ประสิทธิผลต่อความยากจนยังถูกโต้แย้ง. David Roodman และ Jonathan Morduch ตั้งคำถามกับความถูกต้องทางสถิติของงานศึกษาผลของไมโครเครดิตต่อความยากจน [20] ผู้วิจารณ์อื่นบอกว่าไมโครเครดิตไม่ได้เพิ่มรายได้เฉลี่ย เงินกู้มักใช้บริโภค และผู้กู้ที่กู้หลายแห่งอาจติดกับดักหนี้ [28] ดอกเบี้ยเฉลี่ยทั่วโลกของไมโครไฟแนนซ์ราว 37% และบางตลาดถึง 70% (เป็นภาพรวมของอุตสาหกรรม ไม่ใช่เฉพาะ Grameen) [28] สารคดีของ Heinemann อ้างผลศึกษาปี 2017 (ผู้กู้ราว 2,500 ราย) ว่าทรัพย์สินส่วนใหญ่ไม่เพิ่มและอัตราดอกเบี้ย Grameen อยู่ที่ 26-31% [12]

ตัวเลขชำระคืนและดอกเบี้ยของ Grameen. Grameen รายงาน 99% ในปี 2006 [13] แต่ Wall Street Journal (2001) รายงานว่าเงินกู้ราวหนึ่งในห้าค้างเกินหนึ่งปี [20] ยูนูสระบุดอกเบี้ยสูงสุด 20% [02] ขณะที่ผู้วิจารณ์อ้าง 26-31% [12] ผู้เขียนยังไม่พบแหล่งอิสระที่ตัดสินความต่างนี้

ข้อกล่าวหาเรื่องการเก็บหนี้และขายอวัยวะ. ในสัมภาษณ์ Al Jazeera ปี 2017 ผู้สัมภาษณ์ยกข้อกล่าวหาว่าผู้กู้ถูกกดดันจนถึงขั้นขายอวัยวะ ยูนูสตอบว่า Grameen ไม่มีบทลงโทษ และเป็นของผู้กู้ที่เลือกบอร์ดเอง ปัดข้อกล่าวหาว่าเป็นเรื่องที่ "แต่งขึ้น" [07] สารคดี Heinemann และวิกิพีเดียรายงานกรณีหนี้ท่วม การกดดันจากกลุ่มและพนักงานเก็บหนี้ในกิจการไมโครไฟแนนซ์ แต่ส่วนใหญ่เกิดกับสถาบันอื่นในอินเดียและที่อื่น [12][20]

ข้อกล่าวหาโอนเงิน ~100 ล้านดอลลาร์ (1996). สารคดีกล่าวหาว่าเขาโอนเงินส่วนใหญ่จากผู้บริจาคนอร์เวย์และประเทศอื่นไปบริษัทใหม่แห่งหนึ่ง (ทรานสคริปต์สะกดชื่อเพี้ยนเป็น "Kellan") เพื่อหลบภาษี และมีบางส่วนคืนกลับมา [12] ยูนูสตอบว่าไม่ใช่การหลบภาษี [20] ส่วนในเดือน ธ.ค. 2010 Norad แถลงว่ายูนูสและธนาคารไม่ได้ทำผิดในประเด็นนี้ ตามวิกิพีเดีย [20] สารคดีเองก็ยอมรับว่ารายงานของกระทรวงต่างประเทศนอร์เวย์สรุปว่าเงินบริจาคไม่ได้ถูกใช้ผิดวัตถุประสงค์ แต่ชี้ว่าเงินกลับเข้า Grameen Bank ไม่ถึงหนึ่งในสามของ 100 ล้านดอลลาร์ และรายงานไม่ได้ตอบว่าส่วนที่เหลือไปไหน [12] (ผู้เขียนไม่ได้อ่านรายงานฉบับเต็ม)

ความผิดพลาดทางธุรกิจ. Grameen Danone ไม่ขยายตามแผน 50 โรงงานใน 10 ปี และ ณ 2011 ยังมีโรงงานเดียว [21] วิสัยทัศน์ให้ผู้หญิงจนถือหุ้นใหญ่ใน Grameenphone ยังไม่ปรากฏว่าสำเร็จ [13][22]

คดีและข้อกล่าวหาทางการเมือง. มี 174 คดีในบังกลาเทศที่ยูนูสว่ามีแรงจูงใจทางการเมือง [19] ปี 2011 ถูกปลดและ 2013 ธนาคารถูกรัฐเพิ่มอำนาจควบคุม [19] ปี 2024 เขาถูกตัดสินจำคุก 6 เดือนคดีแรงงาน และคดีถูกพลิกในชั้นอุทธรณ์ [19] วิกิพีเดียยังระบุว่า Grameen America และ Grameen Research บริจาคให้ Clinton Foundation ปี 2016 และรายงานว่าเขาเคยเขียนถึงตระกูล Clinton ขอความช่วยเหลือระหว่างถูกสอบสวน [20] (อ้างตามวิกิพีเดีย ยังตรวจแหล่งเดิมไม่ได้)

ช่วงเป็นผู้นำรัฐบาลรักษาการ (2024-2026). รัฐบาลถูกวิจารณ์เรื่องความสามารถรักษากฎหมายและความสงบช่วงแรก และเรื่องการปกป้องชนกลุ่มน้อย ยูนูสตอบว่ารายงานเหล่านั้นเป็น "exaggerated propaganda" [19]

ข้อโต้แย้งเรื่องรางวัล. The Economist เห็นว่าโนเบลสาขาสันติภาพไม่เหมาะกับยูนูส [19] ขณะที่ Bill Clinton สนับสนุนมานาน [14]

ข้อมูลที่แหล่งต่างๆ ไม่ตรงกัน

ข้อจำกัดของงานวิจัยนี้. ตัวค้นหาเว็บใช้ไม่ได้ในช่วงทำงาน จึงไม่มีบทความจาก Bloomberg/NYT/Economist หรือรายงานวิจัย (เช่น งานของ Banerjee/Roodman) ที่อ่านต้นฉบับได้ กรณีที่ 5, ข้อมูลคดี และข้อวิจารณ์หลายข้อจึงอิงวิกิพีเดียหรือสารคดีของผู้วิจารณ์ ควรตรวจกับแหล่งปฐมภูมิก่อนอ้างต่อสาธารณะ

คลังคำคม

หมายเหตุ: คำคมจากวิดีโอเป็นข้อความจากคำบรรยายอัตโนมัติ จึงอาจมีคำซ้ำหรือไวยากรณ์ไม่เรียบร้อย ผู้เขียนคงถ้อยคำเดิมไว้ และระบุเวลาในวิดีโอ

จุดเริ่มต้น / การลงมือทำ

ธนาคารและลูกค้า

ความยากจนและคน

ธุรกิจเพื่อสังคมและทุนนิยม

ความสำเร็จ ความล้มเหลว และการมองอนาคต

คำคมที่แพร่หลายแต่ยังไม่ยืนยันที่มา

แหล่งอ้างอิง

  1. A history of microfinance — Muhammad Yunus, TEDx Talks (TEDxVienna), อัปโหลด 2012-01-18 — วิดีโอ — https://www.youtube.com/watch?v=6UCuWxWiMaQ — ไฟล์: docs/research/sources/muhammad-yunus/01-video-tedxvienna-history-of-microfinance.md
  2. Muhammad Yunus - Microcredit and Social Business for a Poverty-Free World (2010) — บรรยายที่ IDRC (Canada), อัปโหลด 2010-10-04 — วิดีโอ — https://www.youtube.com/watch?v=j57X3idgICU — ไฟล์: docs/research/sources/muhammad-yunus/02-video-idrc-2010-microcredit-social-business.md
  3. Building Social Business | Muhammad Yunus | Talks at Google — Talks at Google, อัปโหลด 2008-01-25 — วิดีโอ — https://www.youtube.com/watch?v=E-W6y0HzFWk — ไฟล์: docs/research/sources/muhammad-yunus/03-video-talks-at-google-creating-world-without-poverty.md
  4. Insight: Ideas for Change - Social Business — World Economic Forum, อัปโหลด 2012-08-02 — วิดีโอ — https://www.youtube.com/watch?v=5Q2T7TEy9tE — ไฟล์: docs/research/sources/muhammad-yunus/04-video-wef-2012-social-business.md
  5. Muhammad Yunus on Microfinance, Grameen Bank & How 5 Men Own More Wealth Than Half the World — Democracy Now!, อัปโหลด 2017-10-06 — วิดีโอ — https://www.youtube.com/watch?v=qLKbTR26XVs — ไฟล์: docs/research/sources/muhammad-yunus/05-video-democracy-now-2017-three-zeros.md
  6. Grameen Bank Founder: Microfinance allows you to take command of your life — CNBC International Live, อัปโหลด 2019-11-17 — วิดีโอ — https://www.youtube.com/watch?v=nUKTHWquY88 — ไฟล์: docs/research/sources/muhammad-yunus/06-video-cnbc-2019-microfinance-command-of-life.md
  7. Grameen Bank: a debt trap for the poor? - UpFront — Al Jazeera English, อัปโหลด 2017-10-20 — วิดีโอ — https://www.youtube.com/watch?v=7NOqsLZ7Tg8 — ไฟล์: docs/research/sources/muhammad-yunus/07-video-aljazeera-upfront-2017-debt-trap.md
  8. Did Microlending Survive the Recession? Yes, Says Grameen Bank Founder — FORA.tv, อัปโหลด 2010-06-07 — วิดีโอ — https://www.youtube.com/watch?v=gsdgg1oNgNs — ไฟล์: docs/research/sources/muhammad-yunus/08-video-fora-2010-microlending-recession.md
  9. An interview on social business with Franck Riboud — socialbusinessearth (Franck Riboud, Danone), อัปโหลด 2014-03-24 — วิดีโอ — https://www.youtube.com/watch?v=hC5Wz3_tnnA — ไฟล์: docs/research/sources/muhammad-yunus/09-video-riboud-danone-social-business-interview.md
  10. Nobel Laureate Dr. Muhammad Yunus | Interview Part 01 — AR Pavel (คูเวต), อัปโหลด 2017-03-18 — วิดีโอ — https://www.youtube.com/watch?v=7rYccUTZahM — ไฟล์: docs/research/sources/muhammad-yunus/10-video-kuwait-2017-interview-redesign-economics.md
  11. Prof Muhammad Yunus and the post-pandemic future — BBC News (อัปโหลดโดย Yunus Social Business Centre, University of Florence), อัปโหลด 2020-06-22 — วิดีโอ — https://www.youtube.com/watch?v=hXiOh-Hu-No — ไฟล์: docs/research/sources/muhammad-yunus/11-video-bbc-2020-post-pandemic.md
  12. The Micro Debt — Tom Heinemann (สารคดีเชิงวิพากษ์), ช่อง The Reasons., อัปโหลด 2024-08-16 (ต้นฉบับ 2011) — วิดีโอ — https://www.youtube.com/watch?v=Kej2HkX1luQ — ไฟล์: docs/research/sources/muhammad-yunus/12-video-micro-debt-heinemann-documentary.md
  13. Nobel Lecture: Muhammad Yunus — Muhammad Yunus, The Nobel Foundation, 2006-12-10 — สุนทรพจน์ — https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2006/yunus/lecture/ — ไฟล์: docs/research/sources/muhammad-yunus/13-speech-nobel-lecture-2006.md
  14. Nobel Peace Prize 2006 - Award ceremony speech — Ole Danbolt Mjøs, Norwegian Nobel Committee, 2006-12-10 — สุนทรพจน์ — https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2006/ceremony-speech/ — ไฟล์: docs/research/sources/muhammad-yunus/14-speech-nobel-presentation-speech-2006.md
  15. Muhammad Yunus - Biographical — The Nobel Foundation, 2006 — เว็บไซต์ทางการ — https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2006/yunus/biographical/ — ไฟล์: docs/research/sources/muhammad-yunus/15-official-nobel-biographical.md
  16. Muhammad Yunus - Facts — The Nobel Foundation, 2006 — เว็บไซต์ทางการ — https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2006/yunus/facts/ — ไฟล์: docs/research/sources/muhammad-yunus/16-official-nobel-facts.md
  17. Grameen Bank - Bank for the Poor — Grameen Bank, เข้าดู พ.ย. 2026 — เว็บไซต์ทางการ — https://grameenbank.org.bd/ — ไฟล์: docs/research/sources/muhammad-yunus/17-official-grameen-bank-official-site.md
  18. Yunus Centre - Global Hub for Social Business — Yunus Centre, เข้าดู พ.ย. 2026 — เว็บไซต์ทางการ — https://www.muhammadyunus.org/ — ไฟล์: docs/research/sources/muhammad-yunus/18-official-yunus-centre-site.md
  19. Muhammad Yunus — Wikipedia, เข้าดู พ.ย. 2026 — วิกิ — https://en.wikipedia.org/wiki/Muhammad_Yunus — ไฟล์: docs/research/sources/muhammad-yunus/19-wiki-wikipedia-muhammad-yunus.md
  20. Grameen Bank — Wikipedia, เข้าดู พ.ย. 2026 — วิกิ — https://en.wikipedia.org/wiki/Grameen_Bank — ไฟล์: docs/research/sources/muhammad-yunus/20-wiki-wikipedia-grameen-bank.md
  21. Grameen Danone — Wikipedia, เข้าดู พ.ย. 2026 — วิกิ — https://en.wikipedia.org/wiki/Grameen_Danone — ไฟล์: docs/research/sources/muhammad-yunus/21-wiki-wikipedia-grameen-danone.md
  22. Grameenphone — Wikipedia, เข้าดู พ.ย. 2026 — วิกิ — https://en.wikipedia.org/wiki/Grameenphone — ไฟล์: docs/research/sources/muhammad-yunus/22-wiki-wikipedia-grameenphone.md
  23. Grameen Telecom — Wikipedia, เข้าดู พ.ย. 2026 — วิกิ — https://en.wikipedia.org/wiki/Grameen_Telecom — ไฟล์: docs/research/sources/muhammad-yunus/23-wiki-wikipedia-grameen-telecom.md
  24. Social business — Wikipedia, เข้าดู พ.ย. 2026 — วิกิ — https://en.wikipedia.org/wiki/Social_business — ไฟล์: docs/research/sources/muhammad-yunus/24-wiki-wikipedia-social-business.md
  25. Banker to the Poor — Wikipedia, เข้าดู พ.ย. 2026 — วิกิ — https://en.wikipedia.org/wiki/Banker_to_the_Poor — ไฟล์: docs/research/sources/muhammad-yunus/25-wiki-wikipedia-banker-to-the-poor.md
  26. Iqbal Quadir — Wikipedia, เข้าดู พ.ย. 2026 — วิกิ — https://en.wikipedia.org/wiki/Iqbal_Quadir — ไฟล์: docs/research/sources/muhammad-yunus/26-wiki-wikipedia-iqbal-quadir.md
  27. Grameen America — Wikipedia, เข้าดู พ.ย. 2026 — วิกิ — https://en.wikipedia.org/wiki/Grameen_America — ไฟล์: docs/research/sources/muhammad-yunus/27-wiki-wikipedia-grameen-america.md
  28. Microfinance (ส่วนดอกเบี้ยและข้อวิจารณ์) — Wikipedia, เข้าดู พ.ย. 2026 — วิกิ — https://en.wikipedia.org/wiki/Microfinance — ไฟล์: docs/research/sources/muhammad-yunus/28-wiki-wikipedia-microfinance-criticism.md
  29. Grameen family of organizations / Grameen Shakti — Wikipedia, เข้าดู พ.ย. 2026 — วิกิ — https://en.wikipedia.org/wiki/Grameen_Shakti — ไฟล์: docs/research/sources/muhammad-yunus/29-wiki-wikipedia-grameen-family.md
  30. Yunus Social Business — Wikipedia, เข้าดู พ.ย. 2026 — วิกิ — https://en.wikipedia.org/wiki/Yunus_Social_Business — ไฟล์: docs/research/sources/muhammad-yunus/30-wiki-wikipedia-yunus-social-business.md